Ο φετιχισμός των ψηφιακών προϊόντων και η κρυμμένη εκμετάλλευση

Posted on 25 Ἀπρίλιος 2012

0


Ο φετιχισμός των ψηφιακών προϊόντων και η κρυμμένη εκμετάλλευση

 
25/04/2012 | » 

Print Friendly

Αναδημοσίευση από Rebelnet

[Η αρχική έκδοση αυτού του δοκιμίου δημοσιεύτηκε στο Giap[4] στις 26 Σεπτεμβρίου 2011, που σημαίνει μερικές μέρες πριν πεθάνει ο Steve Jobs. Η γαλλική έκδοση δημοσιεύτηκε στο Article XI [2] την παραμονή του θανάτου το Jobs. Το κομμάτι είχε δεχτεί ήδη αρκετή προσοχή, αναφορές και σχόλια όταν τα νέα έφτασαν. Παρ’ όλ’ αυτά, πυροδότησε εμφανώς την ιδιότητά του ως «κρίσιμο» κείμενο όταν το μιντιακό τοπίο είχε γεμίσει με iΠένθος, και συνέχισε να προσελκύει κόσμο δημιουργώντας την περσόνα των «Eργατών του Steve [5]». Η παρούσα αγγλική έκδοση δημιουργήθηκε συλλογικά σε μία σελίδα wiki στην ιστοσελίδα του Mauro Vanetti [6]. Πολλές ευχαριστίες στους Mauro, SandorKrasna και σε όλα τα παιδιά που έβαλαν ένα χεράκι. Αυτή η έκδοση διατηρεί κάποιες επιπρόσθετες μικροεξηγήσεις που έγραψε ο Wu Ming 1 για τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες στα γαλλικά. Επίσης προσθέσαμε λίγους επιπλέον συνδέσμους που δεν ήταν στο αρχικό κείμενο αλλά προέκυψαν κατά τη διάρκεια της συζήτησης.]

Την προηγούμενη εβδομάδα, μια πρωινή εφημερίδα της Πενσυλβανίας, η Morning Call, δημοσίευσε μια μακρά και λεπτομερή έρευνα – με τίτλο Μέσα στις αποθήκες της Amazon [7]– σχετικά με τις αποτρόπαιες συνθήκες εργασίες στις αποθήκες της Amazon στην Λίχαϊ Βάλεϊ. Το άρθρο, αποτέλεσμα μηνών συνεντεύξεων και επί τόπου ελέγχων, εξαπλώνεται σε όλο τον κόσμο καθώς έτυχε κάλυψης από τους Times της Νέας Υόρκης και άλλα κυρίαρχα μέσα. Η εικόνα είναι βλοσυρή:

  • ακραία εργασιακή ανασφάλεια, τάση για διαρκή εκβιασμό και έλλειψη δικαιωμάτων

  • απάνθρωπη ρουτίνα εργασίας, με ρυθμό που εν δυνάμει διπλασιάζεται κατά τη διάρκεια της νύχτας (από τα 250 στα 500 κομμάτια την ημέρα, χωρίς προειδοποίηση), σε μια εσωτερική θερμοκρασία άνω των 40 βαθμών Κελσίου, που σε τουλάχιστον μία περίπτωση έφτασε τους 45°C

  • πειθαρχικές κυρώσεις εναντίων εργατών και εργατριών που επιβραδύνουν την παραγωγή ή απλά λιποθυμούν (αναφορά από τις 2 Ιουνίου έκανε λόγο για λιποθυμία 15 εργατών/εργατριών λόγω της ζέστης)

  • «παραδειγματική» άμεση απόλυση, με τον ένοχο να οδηγείται με συνοδεία στην έξοδο μπροστά στα μάτια των συναδέλφων του

Και έχει κι άλλα. Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο, αξίζει. Η πρόταση κλειδί ειπώθηκε από έναν πρώην αποθηκάριο της Amazon: «Σκοτώνουν ανθρώπους ψυχολογικά και σωματικά».

Κρίνοντας από τα σχόλια που αναρτήθηκαν στο ίντερνετ, πολύς κόσμος βρέθηκε προ εκπλήξεως, ανακαλύπτοντας για πρώτη φορά ότι η Amazon είναι μια επιχείρηση μεγαθήριο και ο Jeff Bezos είναι ένα αφεντικό που – όπως παραδοσιακά πράττουν τα αφεντικά – αναζητά κέρδη, εις βάρος κάθε σεβασμού σε αξιοπρέπεια, δικαιοσύνη και ασφάλεια.

Όπως θα έπρεπε να είχαμε υποπτευθεί, το «θαύμα» της Amazon (μεγάλες εκπτώσεις, υπερταχεία παράδοση, η «μακριά ουρά»1 – ένας φαινομενικά ατελείωτος κατάλογος) βασίζεται στην εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης κάτω από ενοχλητικές, επικίνδυνες, εξευτελιστικές συνθήκες. Ακριβώς όπως το «θαύμα» της Walmart, το «θαύμα» της Fiat του Sergio Marchionne και κάθε άλλο επιχειρηματικό «θαύμα» που τα μέσα μας έχουν σερβίρει τα τελευταία χρόνια.

Όσα έγραψα παραπάνω μπορεί να φαίνονται προφανή, αλλά δεν είναι. Οι αποκαλύψεις αυτές δεν αφορούν μια οποιαδήποτε εταιρία: αφορούν την Amazon, ένα είδος Μεγάλου Φιλικού Γίγαντα που πάντα σκιαγραφείται αβασάνιστα, εγκωμιαστικά και λαϊκιστικά – ακόμη και στην Ιταλία.

Η Morning Call έλυσε το ξόρκι. Μέχρι πριν από μερικές μέρες, με λίγες εξαιρέσεις, τα μέσα (και οι οι ίδιοι οι καταναλωτές) αποδέχονταν την προπαγάνδα της Amazon όπως τους σερβίρονταν, χωρίς κάποια υπόνοια αμφιβολίας. Από εδώ και στο εξής, πιθανώς θα υπάρχει περισσότερος έλεγχος για το τι ισχύει, οι παραδοχές θα αξιολογούνται όπως πρέπει και πιθανές μπλόφες θα αποκαλύπτονται. Με την κρίση να χειροτερεύει, οι τάξεις των δύσπιστων φαίνεται να πληθαίνουν.

Το πρόβλημα των πολυεθνικών εταιριών, που γίνονται αντιληπτές ως «λιγότερο επιχειρηματικές», «πιο κουλ» και ηθικά –σχεδόν πνευματικά– καλύτερες από άλλες, αφορά κυρίως εταιρίες που είναι τόσο στενά συνδεδεμένες με το ίντερνετ, που ταυτοποιούνται με το δίκτυο αυτό καθ’ αυτό. Μια άλλη τυπική περίπτωση είναι η Apple.

iPhone, iPad, youDie

Η FoxConn είναι μια επιχείρηση στης οποίας τα κινέζικα εργοστάσια κατασκευάζονται πολλές ψηφιακές συσκευές, μεταξύ των οποίων τα iPad, τα iPhones και τα iPods. Πέρυσι, ένα κύμα αυτοκτονιών στους εργάτες της Foxconn προκάλεσε για λίγο αίσθηση σε όλον τον κόσμο, προτού συγκαλυφθεί πλήρως. Στην πραγματικότητα, οι αυτοκτονίες ξεκίνησαν το 2007 και το φαινόμενο δεν έχει πάψει (η τελευταία επιβεβαιωμένη αυτοκτονία χρονολογείται τον περασμένο Μάιο, ενώ λέγεται ότι ένας άλλος εργάτης έβαλε τέλος στη ζωή του τον Ιούλιο). Συνολικά, περίπου είκοσι υπάλληλοι έχουν αυτοκτονήσει. Διάφορες έρευνες και αναφορές ανέφεραν ως αιτίες τον αφόρητο ρυθμό εργασίας, την απουσία ανθρώπινων σχέσεων στο χώρο εργασίας και την ψυχολογική πίεση από τη διοίκηση.

Μερικές φορές τα πράγματα προχώρησαν πέρα από την ψυχολογική πίεση: στις 16 Ιουλίου 2008, ένας 25χρονος υπάλληλος με το όνομα Σαν Ντανιόνγκ [8] χτυπήθηκε από μια ομάδα σεκιούριτι της εταιρίας [κάτι που δεν αποτελεί εξαίρεση, αν κρίνουμε από αυτό το βίντεο [9]] και πήδηξε από μια οροφή αμέσως μετά. Είχε θεωρηθεί ύποπτος για την απώλεια ή την κλοπή ενός πρωτότυπου μοντέλου iPhone.

Τι είδους λύση βρήκε η Foxconn προκειμένου να εμποδίσει περαιτέρω τραγικά γεγονότα; Ε, λοιπόν,εγκατέστησαν αντι-αυτοκτονικά δίχτυα [10], για παράδειγμα.

[Για εις βάθος έρευνα στο θέμα, συνιστώ την αναφορά της SACOM Εργάτες σαν Μηχανές: Στρατιωτική Διοίκηση στην Foxconn [11], τους υπερσυνδέσμους που έχουν συλλεχθεί στην  σελίδα της Wikipedia [12]και το βίντεο Αποδομώντας τη Foxconn [13]].[1]

Τέτοια παρασκηνιακά δεδομένα για τον κόσμο της Apple δεν τυγχάνουν πολλής προσοχής, σε σχέση με νέα όπως ο θάνατος του Στιβ Τζομπς ή ψευτογεγονότα όπως τα εγκαίνια στην οδό Rizzoli, στο κέντρο της Μπολόνια, του μεγαλύτερου καταστήματος Apple στην Ιταλία [14]Σε αυτήν την περίπτωση, πολύς κόσμος πέρασε τη νύχτα μπροστά από το κατάστημα, προκειμένου να μπει από τους πρώτους στον Ναό. Αυτός ο κόσμος αγνοεί την περιπλοκή εργασίας και θανάτου, η οποία κινείται ενάντια στο ρεύμα της φίρμας που προσκυνούν. Το να χωροθετείς τη μεγαλύτερη δυνατή απόσταση ανάμεσα σε αυτά που πηγαίνουν ενάντια στο ρεύμα και αυτά που πηγαίνουν με το ρεύμα, είναι η πλέον τέλεια ιδεολογική λειτουργία υπό τον καπιταλισμό.

Φετιχισμός, Υποδούλωση, Απελευθέρωση

Όποτε μιλάμε για το ίντερνετ, τη «μυθολογική μηχανή» στις κουβέντες μας – με τη στήριξη της ιδεολογίας που αναπνέουμε κάθε μέρα, είτε μας αρέσει είτε όχι – αναπαράγει έναν μύθο: την ιδέα της τεχνολογίας ως μιας αυτόνομης δύναμης, ενός υποκειμένου με το δικό του πνεύμα, μιας πραγματικότητας που αναπτύσσεται από μόνη της, αυθόρμητα και τελειολογικά. Κάποιος είχε μέχρι και την εξαιρετική ιδέα να αποδοθεί το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης στο ίντερνετ (το οποίο, απλώς όπως κάθε άλλη υποδομή και δίκτυο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κάθε σκοπό, συμπεριλαμβανομένου και του πολέμου).

Αυτή η ρητορική συγκαλύπτει τις σχέσεις τάξης, ιδιοκτησίας και παραγωγής: μπορούμε να δούμε μόνο τα φετίχ τους. Να γιατί οι σελίδες του Καρλ Μαρξ αφιερωμένες στο φετιχισμό των προϊόντων είναι ακόμη χρήσιμες (τα πλάγια γράμματα δικά μου).

«Υπάρχει μια σαφής κοινωνική σχέση μεταξύ των ανθρώπων, η οποία υποθέτει, στα μάτια τους, την επίφαση των σχέσεων μεταξύ πραγμάτων».

«Επίφαση των σχέσεων μεταξύ πραγμάτων». Όπως οι υπολογιστές είναι διασυνδεδεμένοι σχηματίζοντας τον ιστό. Πίσω από τη φαντασμαγορία του ίντερνετ βρίσκεται ένα σύνολο σαφών κοινωνικών σχέσεων και ο Μαρξ εννοεί σχέσεις παραγωγής, σχέσεις εκμετάλλευσης.
Η ρητορική του δικτύου κρύβει αυτές τις σχέσεις. Είναι όντως δυνατό να μιλάμε για το ίντερνετ για ώρες, μέρες, μήνες, αγγίζοντας μόνο οριακά το θέμα σε ποιον ανήκει, ποιος έχει πραγματικά τον έλεγχο των κόμβων, της υποδομής, του υλικού. Πολύ λιγότερο γίνεται συζήτηση για την πυραμίδα της εργασίας – συμπεριλαμβανομένης της δουλικής εργασίας – που είναι ενσωματωμένη στις συσκευές που χρησιμοποιούμε (υπολογιστές, smartphone, e-readers κλπ) και ως αποτέλεσμα στο ίντερνετ το ίδιο.

Κάθε μέρα, επιχειρήσεις απαλλοτριώνουν κοινωνικό πλούτο στο δίκτυο και καταπιέζουν παρασκηνιακά την εργατική τάξη σε κάθε γωνιά της Γης. Παρ’ όλ’ αυτά θεωρούνται λιγότερο «εμπορικές» από άλλες.

Μέχρι να συνειδητοποιήσουμε ότι η Apple είναι σαν την Monsanto, ότι η Google είναι σαν τη Novartis, ότι το να παινεύεις μια εταιρία είναι η πιο τοξική ρητορική που θα μπορούσες να επιλέξεις, είτε ασχολούμαστε με την Google, Fiat, Facebook, Disney ή τη Nestlé – μέχρι να το συνειδητοποιήσουμε αυτό, θα παραμείνουμε στο δίχτυ σαν ψάρια.

[Ας ξεκαθαρίσω τα πράγματα: έχω όντως Mac και μ’ αυτό δουλεύω καλά. Έχω επίσης ένα iPod, ένα smartphone με Android και ένα Kindle. Η δουλειά μου απαιτεί να γνωρίζω και να ερευνώ τους τρόπους με τους οποίους μοιράζεται ο πολιτισμός και χρησιμοποιείται το δίκτυο. Όπως θα εξηγήσω στη συνέχεια, αυτό το δοκίμιο δεν εστιάζει στη συμπεριφορά του μεμονωμένου καταναλωτή, της μεμονωμένης καταναλώτριας – συμπεριφορά πάνω στην οποία έχει χτιστεί μια εκτρέπουσα ρητορική τα τελευταία χρόνια – ούτε υπαινίσσεται οποιαδήποτε κατηγορία εναντίου αυτού ή αυτής για ηθική «ασυναρτησία». Αυτό που συζητώ εδώ είναι η ανάγκη της σύνδεσης του ηλεκτρονικού ακτιβισμού με τους αγώνες που λαμβάνουν χώρα ενάντια στο ρεύμα, κατά τη φάση παραγωγής του υλικού.]

Εξαιτίας του φετιχισμού του δικτύου, ο προβολέας πέφτει πάντα στις πρακτικές της απελευθέρωσης που διακατέχουν το ίντερνετ – δηλαδή πρακτικές σαν αυτές στις οποίες εμείς στο Wu Ming έχουμε αφιερώσει χρήμα και προσπάθεια για είκοσι χρόνια-, οι οποίες περιγράφονται κατ’ έθιμο ως ο κανόνας. Με αυτόν το τρόπο, ο κόσμος απορρίπτει ως εξαιρέσεις όλες τις πρακτικές υποδούλωσης, π.χ. τη χρήση του δικτύου για την εκμετάλλευση ή τη χαμηλή πληρωμή πνευματικής εργασίας, για τον έλεγχο και τη σύλληψη ανθρώπων (δείτε τι έγινε μετά τις πρόσφατες βίαιες ταραχές στη Βρετανία[15]), την επιβολή νέων ειδώλων και φετίχ, την εξάπλωση της κυρίαρχης ιδεολογίας, την επιβολή του ίδιου οικονομικού καπιταλισμού που μας καταστρέφει.

Στο δίκτυο, οι πρακτικές υποδούλωσης είναι ο κανόνας όσο και οι άλλες. Στην πραγματικότητα, αν θέλουμε να ασκήσουμε κριτική, θα έπρεπε να τις θεωρήσουμε ως κανόνα περισσότερο από τις άλλες, αν λάβουμε υπόψη μας τη γένεση του ίντερνετ, το οποίο ήταν η εξέλιξη του ARPAnet, ενός στρατιωτικού δικτύου υπολογιστών.

Το ερώτημα δεν είναι αν το δίκτυο παράγει ελευθερία ή υποδούλωση: από τη δημιουργία του, παράγει και τα δύο. Αυτό είναι η διαλεκτική του δικτύου, ο ένας παράγοντας πάει πάντα μαζί με τον άλλο, επειδή το δίκτυο είναι η μορφή που έχει πάρει στις μέρες μας ο καπιταλισμός, και ο καπιταλισμός από μόνος του είναι η αντίφαση σε διεργασία. Ο καπιταλισμός αναπτύχθηκε απελευθερώνοντας το άτομο από τα παλιά φευδαρχικά δεσμά και επιβάλλοντας την ίδια στιγμή νέα είδη υποδούλωσης (στον ελεγχόμενο χρόνο του εργοστασίου, στην παραγωγή υπεραξίας κτλ). Κάτω από τον καπιταλισμό, τα πάντα λειτουργούν έτσι: η κατανάλωση απελευθερώνει και σκλαβώνει, φέρνει απελευθέρωση που είναι ταυτόχρονα μια νέα υποδούλωση και ο κύκλος ξαναρχίζει σε ψηλότερο επίπεδο.

Η αιολόσφαιρα του Ήρωνα

Κατά συνέπεια, ο αγώνας θα έπρεπε να επικεντρωθεί στο να ενισχύσει τις πρακτικές της απελευθέρωσης, ώστε αυτές να αντιπαρατεθούν ενάντια στις πρακτικές της υποδούλωσης. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο αν σταματήσουμε να θεωρούμε την τεχνολογία ως μία αυτόνομη δύναμη και να συνειδητοποιήσουμε ότι έχει καλουπωθεί και οδηγηθεί από σχέσεις ιδιοκτησίας, σχέσεις εξουσίας και σχέσεις παραγωγής.

Αν η τεχνολογία μπορούσε να αναπτυχθεί έξω από αυτές τις σχέσεις, απλά και μόνο χάρη στην καινοτομίατης, η ατμομηχανή θα είχε υιοθετηθεί τον 1ο αιώνα μ.Χ., όταν ο Ήρωνας της Αλεξάνδρειας εφηύρε την αιολόσφαιρα [16] – αλλά ο αρχαίος τρόπος παραγωγής δεν χρειάζονταν μηχανές, αφού όλη η απαραίτητη εργατική δύναμη παρέχονταν από τους σκλάβους και κανείς δεν μπορούσε ή δεν ήθελε να φανταστεί κάποια συγκεκριμένη εξέλιξη αυτής της εφεύρεσης.

Φετιχοποιώντας την τεχνολογία ως μια αυτόνομη δύναμη, παραμένουμε παγιδευμένοι μέσα στο παλιό ενοιολογικό πλαίσιο «Κήνσορες και θεράποντες»2. Αν κάνεις το οποιοδήποτε κριτικό σχόλιο σχετικά με το δίκτυο, ο «θεράπων» θα σε θεωρήσει λανθασμένα ως «κήνσορα» και θα σε κατηγορήσει για ασυνέπεια ή/και σκοταδισμό. Η πρώτη κατηγορία επανέρχεται με φράσεις όπως: «Εσύ δεν χρησιμοποιείς υπολογιστή αυτή τη στιγμή;», «Δεν αγοράζεις κι εσύ βιβλία από το Amazon;», «Έχεις κι εσύ smartphone!» κ.ο.κ.. Η τελευταία εκφράζεται με τη μορφή άχρηστων κηρυγμάτων του τύπου: «Προσπάθησε να φανταστείς έναν κόσμο χωρίς το ίντερνετ…».

Από την άλλη, κάθε επιχείρημα σχετικά με τις θετικές πλευρές του δικτύου θα το υποδεχτεί ο «κήνσορας» ως ένα κομμάτι δουλικής «θεράπουσας» προπαγάνδας.

Ας θυμόμαστε πάντα των Ήρωνα της Αλεξάνδρειας. Η ιστορία του μας διδάσκει ότι όποτε κάνουμε λόγο για τεχνολογία (και για το ίντερνετ συγκεκριμένα), στην πραγματικότητα κάνουμε λόγο για κάτι άλλο, δηλαδή τις κοινωνικές σχέσεις.

Ας ρωτήσουμε ξανά λοιπόν: ποιοι είναι τα αφεντικά του δικτύου; Και ποιοι οι εκμεταλλευόμενοι του Δικτύου και εκμεταλλευόμενοι από το Δίκτυο;

Δεν είναι τόσο δύσκολο να το ανακαλύψουμε: αρκεί να διαβάσουμε τους «Όρους χρήσης» των κοινωνικών δικτύων που χρησιμοποιεί, να διαβάσουμε επίσης τις άδειες του λογισμικού που έχει στον υπολογιστή του/της, να εντοπίσουμε την “Ουδετερότητα του Δικτύου” [17] σε μια μηχανή αναζήτησης και, πάνω από όλα, να θυμόμαστε ιστορίες όπως αυτές των αποθηκών της Amazon και των εργοστασίων της Foxconn.

Μόνο με αυτόν τον τρόπο, πιστεύω, θα αποφύγουμε βλακείες όπως η καμπάνια «το Ίντερνετ για την Ειρήνη» ή το απαίσιο, «αμυδρά» ολοκληρωτικό σενάριο που προεικονίζεται στο κακόφημο βίντεο τωνCasalegio και Associati Gaia: Tο Μέλλον της Πολιτικής [18].

Ας μην ξεγελιόμαστε: μόνο βίαιες συγκρούσεις θα αποφασίσουν αν η εξέλιξη του δικτύου θα επιβάλει την υπεροχή των πρακτικών της απελευθέρωσης απέναντι σε αυτές της υποταγής, ή το αντίστροφο.

Όλη η (σκατο)δουλειά ενσωματωμένη σε ένα tablet

Τελευταία, εκείνοι που θεωρούσαν ξεπερασμένη στο σύγχρονο καπιταλισμό την εργατική θεωρία του Μαρξ για την αξία, αναφέρονται στο iPad ως παράδειγμα: η σωματική εργασία που εξασκείται από εργάτες εργοστασίου προκειμένου να συναρμολογηθεί ένα tablet, εξηγούν, δεν είναι μεγάλη υπόθεση, και η αξία του tablet εξαρτάται κυρίως από το λογισμικό και τις εφαρμογές που τρέχουν σε αυτό, κατά συνέπεια στηδιανοητική, γνωσιακή εργασία εφεύρεσης και ανάπτυξης. Αυτή η εργασία είναι άπιαστη, μη μετρήσιμη με όρους εργατοωρών.

Αυτό υποτίθεται ότι θέτει σε αμφιβολία την άποψη του Μαρξ ότι – θέτοντάς το πρόχειρα – η αξία ενός προϊόντος δίνεται από το πόση εργασία ενσωματώνει, ή, ακριβέστερα, από τον εργατοχρόνο που είναικοινωνικά απαραίτητος για να το παράγει. (Λέγοντας «κοινωνικά απαραίτητο χρόνο» ο Μαρξ εννοεί το μέσο χρόνο που ξοδεύεται από τους παραγωγούς ενός συγκεκριμένου προϊόντος σε ένα δεδομένο στάδιο καπιταλιστικής ανάπτυξης).

Δεν είμαι ειδικός στην πολιτική οικονομία, αλλά μου φαίνεται ότι είναι δυο συνυπάρχοντα επίπεδα. Ίσως η εργατική θεωρία περί αξίας αποδομείται πολύ βιαστικά. Πιστεύω ότι το κύριο νόημα (ο «φιλοσοφικός» και πολύ συγκεκριμένος πυρήνας) ισχύει ακόμη, παρά τις μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Σήμερα, η εργασία είναι πολύ πιο κοινωνικοποιημένη από ότι στις μέρες του Μαρξ και η παραγωγική διαδικασία είναι πολύ πιο περίπλοκη (και ο καπιταλισμός βρίσκεται υπό τη συνθήκη εξωτερικών, περιβαλλοντικών περιορισμών). Και πάλι, εκείνοι που δίνουν αυτό το παράδειγμα κονταίνουν τον κύκλο και απομονώνουν την πράξη της συναρμολόγησης ενός μεμονωμένου iPad. Μου φαίνεται σοβαρό μεθοδολογικό λάθος.

Θα έπρεπε να λάβουμε υπόψη μας τον όγκο της εργασίας σε ολόκληρο τον κύκλο παραγωγής μιαςολόκληρης παρτίδας από tablet (ή φορητών υπολογιστών, smartphone, e-reader, ή οτιδήποτε). Όπως σωστά είπε ο Tuco [19] στο φόρουμ συζητήσεων όπου άρχισε να σχηματίζεται αυτό το δοκίμιο:

«Ένα από τα βασικά σημεία είναι ότι ολόκληρο το επινόημα δεν μπορεί να τεθεί σε κίνηση για να παράγει εκατό iPad. Θα πρέπει να φτιάξεις τουλάχιστον εκατό εκατομμύρια. Σε πρώτη όψη θα έμοιαζε σαν η πνευματική εργασία που απαιτείται για να αναπτυχθεί το λογισμικό του iPad να παράγει αξία από μόνη της, ανεξάρτητα από το υπόλοιπο κύκλο παραγωγής. Αλλά αυτό θα υπονοούσε ότι η αξία που παράγεται από την πνευματική αυτή εργασία είναι ανεξάρτητη από τον αριθμό των iPad που παράγονται. Δεν είναι έτσι στην πραγματικότητα. Αν δεν ήταν κομμάτι ενός κύκλου που περιλαμβάνει την παραγωγή ενός εκατομμυρίων iPad με φορντιστικές μεθόδους, αυτή η πνευματική εργασία δεν θα παρήγαγε καθόλου αξία.»

Αφού διασαφηνίστηκε αυτό το σημείο, σχετικά με το πόση εργασία ενσωματώνεται σε ένα tablet, μπορεί κανείς:

  • να ξεκινήσει από την απόκτηση βασικών υλών όπως το λίθιο. Χωρίς λίθιο δεν θα υπήρχαν επαναφορτιζόμενες μπαταρίες στα γκάτζετ μας. Δεν υπάρχει στη φύση σε «καθαρή» μορφή και η διαδικασία παραγωγής της είναι δαπανηρή κι έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον. (Παρεμπιπτόντως, 70% των παγκόσμιων αποθεμάτων λιθίου βρίσκονται στον πυθμένα των βολιβιανών αλμυρών λιμνών και η βολιβιανή κυβέρνηση δεν σκοπεύει να τα ξεπουλήσει. Εκτός από γεωπολιτικά ζητήματα, μέχρι και σεισμοί συμβάλλουν στο χάος [20]. Αυτό το πρώτο στάδιο του κύκλου είναι δεδομένο ότι θα γίνει πιο πολύπλοκο και θα απαιτεί όλο και περισσότερη εργασία)·

  • να λάβει υπόψιν την εργασία (και τις υφιστάμενες βλάβες) όσων εργάζονται στην πετροχημική βιομηχανία παράγοντας τα απαραίτητα πολυμερή·

  • να λάβει υπόψιν την (αναξιοπρεπή, βλαβερή, σχεδόν απάνθρωπη) εργασία εκείνων που «εναποθέτουν» τα κουφάρια των laptop και των tablet σε κάποια αφρικανική χωματερή[21]. Με το να είναι προϊόντα που παλιώνουν τόσο γρήγορα, και συγκεκριμένα προϊόντα των οποίων η παλαίωση είναι προγραμματισμένη, αυτή η εργασία είναι ήδη ενσωματωμένη σε αυτά από την αρχή του κύκλου.

Λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψιν, θα παρατηρήσουμε ότι μια παρτίδα iPad πράγματι ενσωματώνει μια μεγάλη ποσότητα εργασίας (σκατοδουλειά, υπό διαρκή εκμετάλλευση, κακοπληρωμένη, τοξικά βιοποριστική) και μια μεγάλη ποσότητα εργάσιμου χρόνου. Χωρίς αμφιβολία, το τελευταίο είναι κοινωνικά απαραίτητος εργάσιμος χρόνος: σήμερα αυτά είναι τα μόνα iPad που παράγονται.

Χωρίς αυτήν την εργασία, ο εφαρμοζόμενος γενικός νους, ο οποίος δημιουργεί και αναβαθμίζει λογισμικό, απλώς δεν θα μπορούσε να υπάρχει. Κατά συνέπεια, δεν θα μπορούσε να παράγει καμία αξία. Για να φτιαχτεί ένα τραπέζι απαιτείται ένα δέντρο και για να φτιαχτεί ένα tablet απαιτείται ένας εργοστασιακός εργάτης – και ένας μεταλλωρύχος πιο πριν, κ.τ.λ.. Χωρίς εργοστασιακούς εργάτες και την εργασία τους, δεν θα υπήρχε αξιοποίηση των ψηφιακών προϊόντων, δεν θα ήταν δυνατή η αποτίμηση των χρηματιστηριακών μετοχών της Apple. Οι μέτοχοι και οι επενδυτές εμπιστεύονται την Apple επειδή αναπτύσσει, εμπλουτίζει και πουλά υλικό και γκάτζετ και μερικές φορές χτυπάει λανσάροντας ένα νέο «στολίδι» στην αγορά – και ποιος φτιάχνει το στολίδι;

Δεν ξέρω αν το ακριβές μέτρημα με όρους εργατοωρών είναι ακόμη εφικτό. Ας το ξαναπώ: δεν είμαι πολιτικός οικονομολόγος. Αυτό που ξέρω είναι ότι όταν πετάμε στα σκουπίδια ένα πλήρως λειτουργικό κινητό τηλέφωνο επειδή ένα καινούριο μοντέλο μπορεί να κάνει περισσότερα, πετάμε στα σκουπίδια ένα γερό κομμάτι ζωής και βιοπάλης μιας μεγάλης μάζας εργατών, που είναι συχνά κακοπληρωμένοι κι έχουν φάει και μια ξυλιά στον πισινό στα πλαίσια της διαπραγμάτευσης.

Συλλογική Νοημοσύνη, Αόρατη Εργασία και Κοινωνικά Δίκτυα

Αυτό που προσπαθώ να εξηγήσω το έχει ήδη πραγματευτεί ο Μαρξ στο Ανέκδοτο Έκτο Κεφάλαιο [22] του Κεφαλαίου. Το απόσπασμα είναι εξαιρετικά πυκνογραμμένο, δεδομένου ότι ποτέ δεν πέρασε από επεξεργασία για να εκδοθεί (τα πλάγια γράμματα και η υπογράμμιση δικά μου):

«Οι κοινωνικές παραγωγικές δυνάμεις της εργασίας, ή οι παραγωγικές δυνάμεις της άμεσα κοινωνικής, κοινωνικοποιημένης (κοινής) εργασίας, αναπτύσσονται μέσω της συνεργασίας, μέσω του μοιράσματος της εργασίας σε ένα εργαστήριο, τη χρήση μηχανημάτων και γενικά μέσω του μετασχηματισμού της παραγωγικής διαδικασίας σε μια συνειδητή εφαρμογή των φυσικών επιστημών, της μηχανικής, της χημείας, κ.τ.λ., για συγκεκριμένους σκοπούς, τεχνολογία, κ.ά., καθώς και μέσω της εργασίας σε μεγάλη κλίμακα, η οποία ανταποκρίνεται σε όλες αυτές τις εξελίξεις […]. Αυτή η ανάπτυξη της παραγωγικής δύναμης τηςκοινωνικοποιημένης εργασίας, σε αντίθεση με την είτε λιγότερο είτε περισσότερο απομονωμένη εργασία του ενός ατόμου, κ.τ.λ., και, παράλληλα με αυτήν, η εφαρμογή της επιστήμης, αυτού του γενικού προϊόντοςκοινωνικής ανάπτυξης, στην άμεση διαδικασία παραγωγής, έχει την εμφάνιση μιας παραγωγικής δύναμης του κεφαλαίου, όχι της εργασίας, ή εμφανίζεται μόνο ως η παραγωγική διαδικασία της εργασίας στο μέτρο που η τελευταία είναι όμοια με το κεφάλαιο, και σε καμιά περίπτωση δεν εμφανίζεται ως η παραγωγική δύναμη είτε του μεμονωμένου εργάτη ή των εργατών μαζί συνδυαστικά στην παραγωγική διαδικασία.
Ο μυστικισμός που υπάρχει γενικώς στη σχέση του κεφαλαίου είναι πλέον πολύ πιο ανεπτυγμένος από ό,τι ήταν, ή από ό,τι θα μπορούσε να είναι, στην περίπτωση που η εργασία θα περιλαμβάνονταν απλώς επισήμως στο κεφάλαιο».

Εν συντομία, ο Μαρξ λέει ότι:

  • η συλλογική, συνεργατική φύση της εργασίας είναι πραγματικά υποταγμένη (ο όρος καμιά φορά μεταφράζεται και ως «υπαγόμενη») στο κεφάλαιο – που σημαίνει ότι είναι μια συγκεκριμένησυλλογική φύση που δεν υπήρχε πριν τον καπιταλισμό.

Η «πραγματική υποταγή» της εργασίας κάτω από το κεφάλαιο τίθεται από τον Μαρξ απέναντι στην «επίσημη υπαγωγή», η οποία ήταν τυπική στην αυγή του καπιταλισμού, όταν το κεφάλαιο υπέτασσε προϋπάρχοντα είδη εργασίας: χειροτεχνία, διαδικασίες αγροτικής εργασίας, κ.τ.λ..

«Πραγματική υποταγή» (ή «υπαγωγή») σημαίνει ότι το κεφάλαιο μετατρέπει σε παραγωγική δύναμη μια κοινωνική συνεργασία που δεν προϋπήρχε αυτού, επειδή οι εργάτες, η μισθωτή εργασία, οι μηχανές και οι νέοι τρόποι μεταφοράς και διανομής δεν υπήρχαν πριν το καπιταλισμό·

  • όσο πιο προηγμένη είναι η παραγωγική διαδικασία (χάρη στην εφαρμογή της επιστήμης και της τεχνολογίας) τόσο πιο μυστικιστική είναι η απεικόνιση της παραγωγικής συνεργασίας.

Ας δούμε τώρα κάποια σημερινά παραδείγματα αυτής της διατύπωσης: η παραγωγή έννοιας και σχέσεων στο ίντερνετ δεν θεωρείται ως παραγωγική δύναμη συνεργαζόμενων εργατών· ούτε επιτρέπει η κυρίαρχη ιδεολογία να αναγνωριστεί η εργασία ενός μεμονωμένου ατόμου. Όλη αυτή η παραγωγή αποδίδεται δόλια, μυθολογικά στο κεφάλαιο το ίδιο, στο «επιχειρηματικό πνεύμα», στην υποτιθέμενη διάνοια του καπιταλιστή, κ.τ.λ.. Για παράδειγμα, λέγεται συχνά ότι το Facebook υπάρχει χάρη στη διορατικότητα του Mark Zuckerberg μπλα μπλα μπλα.

Τέτοια παραγωγή έννοιας θεωρείται συχνά, όπως λέει ο Μαρξ, «παραγωγική δύναμη της εργασίας, στο μέτρο που [αυτή] είναι όμοια με το κεφάλαιο». Ας μεταφράσουμε και ας εφαρμόσουμε αυτήν την αρχή: η εκμετάλλευση κρύβεται πίσω από την εμφάνιση μια αυτόνομης, μη υποταγμένης εργασίας που επαφίεται στην ανεξάρτητη επιχειρηματικότητα και στις ελεύθερες συμφωνίες – ακόμη κι αν ένα σημαντικό τμήμα του περιεχομένου του ιστού παράγεται από την υποταγμένη εργασία με το κομμάτι από διάφορους «συγγραφείς-φαντάσματα», που προσλαμβάνονται από εταιρίες όπως η Odesk.com [23].

Υπάρχει πραγματικά αυτό που ο Μαρξ ονομάζει “Geimeinwesen” – δηλαδή η τάση των ανθρώπων να συνεργάζονται και να είναι μέρος μιας κοινότητας; Ναι, πράγματι. Είναι πάντα επικίνδυνο να χρησιμοποιεί κανείς τέτοιους όρους, αλλά αν υπάρχει ένα «ανθρωπολογικό παγκόσμιο», είναι σίγουρα αυτό. Ως «κοινωνικό ζώο» (“Compagnevole animale”) μεταφράζει ο Δάντης το «Ζῶον πολιτικὸν» του Αριστοτέλη – και οι νευροεπιστήμες αποδεικνύουν ότι είμαστε καλωδιωμένοι για το “Gemeinwesen” (ανακάλυψηκαθρεφτιζόμενων νευρώνων, κ.τ.λ.).

Κανένας τρόπος παραγωγής δεν έχει «υπαγάγει» και «καταστήσει παραγωγική» την ανθρώπινη τάση για συνεργασία με τόση δύναμη όσο ο καπιταλισμός.

Το καλύτερο παράδειγμα αυτής της υποταγμένης συνεργασίας – και την ίδια στιγμή μιας αόρατης εργασίας που δεν γίνεται αντιληπτή ως τέτοια – παρέχεται από τα κοινωνικά δίκτυα.

Θα χρησιμοποιήσω το Facebook ως παράδειγμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα άλλα κοινωνικά δίκτυα είναι «λιγότερο σατανικά». Ο λόγος που εστιάζω στο Facebook οφείλεται στο ότι είναι η μεγαλύτερη, η πιο ενδοτική και (όπως δείχνει το τελευταίο κύμα νέων επιλογών και πρόσθετων λειτουργιών [24]) η πιο συγκεντρωτική, πειστική και επεκτατική σελίδα κοινωνικής δικτύωσης στον ιστό. Μοιάζει σαν το Facebook να θέλει να εγκολπώσει ολόκληρο το δίκτυο για να το αντικαταστήσει. Είναι η ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης – εκπρόσωπος του είδους και κατά συνέπεια ενδείκνυται ως το πλέον ξεκάθαρο παράδειγμα.

Είσαι ένα από τα 700 και κάτι εκατομμύρια άτομα που χρησιμοποιούν το Facebook; Λοιπόν, αυτό σημαίνει ότι παράγεις περιεχόμενο για το δίκτυο κάθε μέρα: κάθε είδους περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένωνσυναισθημάτων και σχέσεων. Είσαι κομμάτι του γενικού νου του Facebook. Εν συντομία, το Facebook υπάρχει και λειτουργεί χάρη σε όλους τους ανθρώπους σαν εσένα. Τι είναι το Facebook, αν όχι μια μάζα συλλογικής νοημοσύνης που δεν παράγεται από τους Zuckerberg και Σία, αλλά από τους χρήστες;

Στην πραγματικότητα, εργάζεσαι στο Facebook. Δεν το αντιλαμβάνεσαι, αλλά εργάζεσαι. Εργάζεσαι και δεν κερδίζεις – άλλοι βγάζουν χρήματα με τη δουλειά σου.

http://eagainst.com/articles/%CE%BF-%CF%86%CE%B5%CF%84%CE%B9%CF%87%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%88%CE%B7%CF%86%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CF%8E%CE%BD-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%8A%CF%8C%CE%BD%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%BA/

αναρτήθηκε από selana

Posted in: Uncategorized