θρησκεία και συντηρητισμός

Posted on 4 Μαΐου 2016

0


θρησκεία και συντηρητισμός

Δύο γουρουνοκεφαλές, προστιθέμενες, κάνουν μια υπερηφάνεια...
Δύο γουρουνοκεφαλές, προστιθέμενες, κάνουν μια υπερηφάνεια…
 

Η πιο σκλυροπυρηνικά συντηρητική εκδοχή του ισλάμ, σαν θρησκεία, υποστηριζόμενη όχι μόνο απ’ το καταρρέον καθεστώς του Ριάντ αλλά και από πρωτεύουσες “πολιτισμένες” (όπως είναι το Τελ Αβίβ, η Άγκυρα, η Ουάσιγκτον και το Λονδίνο), ο ουαχαβιτισμός, έχει γίνει η γενική αναπαράσταση του μουσουλμανισμού. Για όσους πρωτοκοσμικούς, φυσικά, κάνουν τους δικούς τους λογαριασμούς μέσα απ’ αυτήν την ταύτιση. Υπάρχει ωστόσο μια ερώτηση αναπόφευκτη, ειδικά σ’ αυτές τις ζόρικες εποχές: Τι είναι το ισλάμ; Είναι πράγματι ασύμβατο με τον αναπτυγμένο καπιταλιστικό κόσμο ή/και τον καπιταλιστικό (κοινωνικό) φιλελευθερισμό;
Για να απαντήσουμε, σαν αυτόνομοι εργάτες αδιαπραγμάτευτα εχθρικοί στην θρησκευτική μεταφυσική κάθε είδους (ακόμα και εγκόσμια) και, ακόμα περισσότερο στις εκκλησιαστικές ιεραρχίες και νόρμες, οφείλουμε να ξεκινήσουμε από πολύ κοντύτερα. Απ’ τον χριστιανισμό. 
O γερμανός κοινωνιολόγος Max Weber μας έδωσε έγκαιρα την προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού, υποδεικνύοντας με μεγάλη ακρίβεια τις χριστιανικές / προτεσταντικές ρίζες της πρωταρχικής καπιταλιστικής συσσώρευσης και της ηθικής της. Ο Weber ανέτρεψε την κατασκευή του κυρ Κάρολου για (οικονομική) βάση και (πολιτιστικό / ιδεολογικό) εποικοδόμημα, και έκανε σωστά. Παρότι η θέση του Μαρξ μπορεί να αποδειχθεί γενικά σωστή, δεν είναι καθόλου επαρκής (και φτάνει να είναι λάθος) σε περιόδους αλλαγής παραδείγματος. Σ’ αυτές τις περιόδους (και η γέννηση του πνεύματος συσσώρευσης / επένδυσης στην αυγή του καπιταλισμού, στη θέση του κανόνα της σκέτης συσσώρευσης / αποθησαυρισμού πλούτου, είναι ακριβώς μια τέτοια περίοδος) ιδεολογικά και ηθικά προστάγματα παίζουν καθοριστικό ρόλο. Και πάντως δεν είναι απλά γεννήματα των στένα εννοημένων οικονομικών σχέσεων.
Η δουλειά του Weber έδειξε ότι η γέννηση του καπιταλισμού και η διαμόρφωση των γενικών κανόνων του (όπως: “ο χρόνος είναι χρήμα” και αρκετοί άλλοι) είναι χριστιανικό έργο· όχι, όμως, γενικά κι αόριστα “χριστιανικό”. Υπήρξε ειδικά προτεσταντικό έργο. Γι’ αυτό και οι προτεσταντικοί πληθυσμοί της ευρώπης, είτε πλειοψηφικοί σε κάποια κράτη (π.χ. ολλανδία) είτε μειοψηφικοί σε άλλα, επέδειξαν έναν (καπιταλιστικό) ζήλο που τους έφερε αρχικά σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων, χριστιανών επίσης, καθολικών ή ορθόδοξων.
Οι Weberιανές προσεγγίσεις και αναλύσεις απαντούν ικανοποιητικά στο ερώτημα του γιατί άλλοι πολιτισμοί σε διάφορες ιστορικές περιόδους, με υψηλό επίπεδο πολιτιστικής (ακόμα και τεχνικής) ανάπτυξης, όπως π.χ. ο κινεζικός, δεν προχώρησαν στον καπιταλιστικό δρόμο. Δεν απαντούν όμως, ή δεν απαντούν καθαρά στο γεγονός ότι άπαξ και η δυναμική του καπιταλισμού (σαν μορφής συσσώρευσης / επένδυσης / εκμετάλλευσης της εργασίας) άρχισε να αναπτύσσεται δεν υπήρξε κανένας θρησκευτικός ή (μαζικός) ιδεολογικός φραγμός στην εξάπλωσή του. Τουλάχιστον στα βασικά χαρακτηριστικά του.
Απόγονοι, μαθητές και οπαδοί του Weber ασχολήθηκαν με άλλα θρησκευτικά / ιδεολογικά “δόγματα” και, ειδικά, με τις σχέσεις τους με το “καπιταλιστικό πνεύμα”, από κοινωνιολογική / ανθρωπολογική σκοπιά. [1] Δεν προέκυψε κανένα ισχυρό στοιχείο για κάποια “δομική” ασυμβατότητα, αν και μελετήθηκε ιδιαίτερα και διεξοδικά το ζήτημα του δανεισμού και των τραπεζών – που είναι κεντρικό στην καπιταλιστική εξέλιξη, απ’ τα πρώτα της βήματα. Η αλήθεια είναι πως ούτε ο χριστιανισμός ήταν “ανεκτικός” απέναντι στον τόκο, για αιώνες. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα η “ειδίκευση” του δανεισμού να πέρασει, απο νωρίς στον μεσαίωνα, στους εβραίους, με όλες τις φρικτές συνέπειες που είχε αυτό για την ανάπτυξη του αντι-εβραϊκού ρατσισμού. Παρότι, λοιπόν, διαφορετικά ηθικά προτάγματα (ή τα ίδια μεν αλλά με διαφορετική ένταση) μπορεί να υπάρχουν σε διάφορες και διαφορετικές θρησκείες, ο καπιταλισμός αποδείχθηκε ισχυρότερος, τουλάχιστον στις βασικές τους γραμμές. Δεν ισχύει το ίδιο για τις “δευτερεύουσες” πλευρές του, που υπό ορισμένες συνθήκες μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα σημαντικές. [2
]
Υπάρχουν επιπλέον στοιχεία, ιστορικά, που αφορούν ειδικά τον μουσουλμανισμό. Στην φάση της γρήγορης επέκτασής του (σ’ όλη την βόρεια αφρική και ως την τωρινη ισπανία), σαν δόγμα το ισλάμ όχι μόνο ήταν εξαιρετικά ανοικτό σε τοπικές ηθικές και ιδεολογικές δοξασίες· όχι μόνο αναγνώρισε σαν ισότιμες θρησκείες τον εβραϊσμό και τον χριστιανισμό (απ’ τις οποίες, εξάλλου, κατάγεται εν πολλοίς), πράγμα που αποτυπώθηκε στα “ιερά κείμενα” (το κοράνι), αλλά επιπλέον, επειδή προκάλεσε μια μεγάλης κλίμακας τεχνική και πολιτιστική ανάπτυξη, έφτασε στο σημείο της δημιουργίας μιας ad hoc “αστικής τάξης” (ο όρος δεν είναι ακριβής ιστορικά, είναι ενδεικτικός) με ισχυρά διανοητικά και “πειραματικά” ενδιαφέροντα. Τα ιστορικά “χαλιφάτα” συνέβαλαν με ανεξίτηλο τρόπο στην ανάπτυξη επιστημών και τεχνικών· έτσι ώστε (θα μπορούσε να υποθέσει κανείς) πλησίασαν σε ορισμένες ιδεολογικές / πολτιστικές προϋποθέσεις για την δημιουργία ενός τρόπου οργάνωσης της (εκμετάλλευσης) της συσσώρευσης και της εργασίας με καπιταλιστικά χαρακτηριστικά. ΔΕΝ δημιουργήσε, ωστόσο, τις παραμέτρους του κοσμικού ασκητισμού που υπήρξαν τόσο καίριες στην προτεσταντική ηθική, σαν βασική προϋπόθεση της δημιουργίας του καπιταλιστικού πνεύματος.

[…]
…η συνέχεια στο έντυπο τεύχος του Sarajevo.
Σημεία διακίνησης και ταχυδρομικές αποστολές.

Αναπαράσταση των “παθών”. Με κανονικό σταυρό και κανονικά καρφιά. Άβυσσος η ψυχή και η σωτηρία της...Αναπαράσταση των “παθών”. Με κανονικό σταυρό και κανονικά καρφιά. Άβυσσος η ψυχή και η σωτηρία της…

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1 – Ο ίδιος ο Weber είχε αρχίσει να συγκεντρώνει στοιχεία για την σχέση του ισλάμ με τον καπιταλισμό. Δεν πρόλαβε, όμως, να καταθέσει μια ολοκληρωμένη ανάλυση του θέματος.
επιστροφή ]

2 – Ένα παράδειγμα: η εξέλιξη της δυτικής ιστορίας δημιούργησε την μορφή του γραπτού συμβολαίου που αποτελεί την ιδανική μορφή δέσμευσης μεταξύ συμβαλλόμενων μερών. Αυτό ισχύει απ’ τα γραπτά συντάγματα μέχρι τις γραπτές εμπορικές συμφωνίες, τα γραπτά συμβόλαια διανεισμού, κλπ. Γύρω απ’ την μορφή του γραπτού συμβολαίου, αναπτύχθηκε ο κλάδος των νομικών και τα δικαστήρια, που αναλαμβάνουν να ερμηνεύσουν (ή να παρερμηνεύσουν) τους “όρους” των γραπτών συμφωνιών ή/και τις παραβιάσεις τους.
Αυτό δεν ήταν και δεν είναι καθολικό πολιτιστικό μοντέλο. Για παράδειγμα στα βαλκάνια ίσχυε (μέχρι σχετικά πρόσφατα) ο λόγος τιμής, ακόμα και σε οικονομικές συναλλαγές ή διαθήκες, κληρονομιές, προίκες κ.λ.π. Στην ασία, επίσης, η ιδέα του γραπτού συμβολαίου είναι ξένη και εισαγώμενη απ’ την δύση. Κι εκεί επίσης ο λόγος τιμής είναι (ή ήταν μέχρι πολύ πρόσφατα) το έδαφος των οικονομικών και εμπορικών συναλλαγών, ακόμα και πολύ μεγάλης κλίμακας (π.χ. μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων). Αυτό που στη δύση έχει αντιμετωπιστεί φολκλορικά, το ιαπωνικό χαρακίρι, η αυτοκτονία για λόγους τιμής, είναι (ήταν) προϊόν αυτής της κουλτούρας, όπου ο λόγος (και όχι το συμβόλαιο) ήταν το Α και το Ω της κοινωνικής ύπαρξης και συνύπαρξης- τουλάχιστον για εκείνους που κοινωνικά / ταξικά ο λόγος τους είχε σημασία.


πηγ’η:

http://www.sarajevomag.gr/entipa/teuhos_105/i105_p10_thriskia.html

Posted in: Uncategorized