Θεραπεία και ΕΞΟΥΣΙΑ

Posted on 20 Ἰουνίου 2016

1


Θεραπεία και ΕΞΟΥΣΙΑ

θεραπεία3Στις αρχές Απριλίου, του 2012, η γαλλική Ανώτατη Αρχή Υγείας (HAS) αποφάνθηκε ότι το τεστ PSA για την ανίχνευση του καρκίνου του προστάτη είναι άχρηστο, την ίδια ώρα που και ιατρικές ενώσεις των ΗΠΑ, συνιστούν λιγότερα ιατρικά τεστ, υπογραμμίζοντας ότι συχνά είναι άχρηστα και μερικές φορές επιζήμια για τους ασθενείς. Η HAS ανέφερε ότι το συγκεκριμένο τεστ είναι άχρηστο και για τους πληθυσμούς ανδρών που κατατάσσονται στις ομάδες «υψηλού κινδύνου», ενώ στις ΗΠΑ χαρακτηρίστηκαν ανώφελες οι εξετάσεις που περιλαμβάνουν το ηλεκτρογράφημα, και τη μαγνητική τομογραφία για ορισμένες παθήσεις, το υπερηχογράφημα για γυναίκες με πρώιμο όγκο στον μαστό και φυσικά οι αιματολογικές εξετάσεις PSA. Είναι γνωστό ότι η βιοϊατρική τεχνολογία καθίσταται κυρίαρχη στο δυτικό κόσμο ως μέσο αντίληψης και αντιμετώπισης ασθενειών, ενώ τα οικονομικά συμφέροντα που την περιβάλλουν είναι τεράστια. Αποτελεί μια τεχνολογία η οποία πολύ συχνά, ίσως και τις περισσότερες φορές, λειτουργεί όχι καθοριστικά αλλά συμπληρωματικά, επιδιώκοντας να προσδώσει μεγαλύτερη επιστημονική τεκμηρίωση σε μια ιατρική γνωμάτευση. Δομώντας μια άμεση σχέση σύνδεσης ιατρού και τεχνολογίας με σκοπό όχι να θεραπεύσει ή να προλάβει καταστάσεις αλλά με μοναδική επιδίωξη την ισχυροποίηση του ηγεμονικού ρόλου του γιατρού. Άλλωστε το υπάρχον βιοϊατρικό μοντέλο στηρίχθηκε στη θετικιστική προσέγγιση σύμφωνα με την οποία η γνώση της ύπαρξης του κόσμου είναι εφικτή μέσω της επιστήμης. Η καρτεσιανή λογική της μηχανής-σώματος διέπει το σύνολο σχεδόν της σύγχρονης ιατρικής επιστήμης. Η γέννησή της τοποθετείται στα τελευταία χρόνια του 18ου και τις αρχές του 19ου αι. με την ανάπτυξη της βακτηριολογίας και της παθολογοανατομίας, την ίδια χρονική περίοδο με την ανάπτυξη του ορθολογικού καπιταλισμού και του επιστημονικού ντετερμινισμού.
Όμως, η ιστορία της ιατρικής θα μπορούσε να εκληφθεί και ως μια διαρκής προσπάθεια του ανθρώπου προκειμένου να κατανοήσει και να ελέγξει τον φυσικό του κόσμο και να ανακαλύψει τους τρόπους εκείνους που θα του προσφέρουν υγεία και μακροζωία. Τα επιτεύγματα του παρελθόντος αποτελούν ασφαλώς δομικούς λίθους της ιατρικής υπό το πρίσμα, όμως, και το πλαίσιο της συγκρότησης και της ηγεμονίας της επιστήμης. Και επειδή, ως γνωστόν, η ιστορία γράφεται και διαδίδεται από τους ισχυρούς και την κυριαρχία, η κυρίαρχη ιατρική αποσιωπά ή θολώνει τις οπτικές της λαϊκής ιατρικής, του απλού κόσμου, που μέσω της εμπειρίας, της παρατήρησης και της σοφίας αντιμετώπιζε αποτελεσματικά τις ασθένειες. Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι, σύμφωνα με τον Α. Kleinman, τα περισσότερα προβλήματα υγείας λύνονται έξω από το χώρο της επίσημης ιατρικής. Η μελέτη αυτών των θεραπευτικών παραδόσεων «των ανθρώπων χωρίς ιστορία» (Wolf) σχημάτισε τη βάση για την σταδιακή μελέτη και έρευνα της ιατρικής ανθρωπολογίας κατά τη δεκαετία του ’70. Ο Α. Kleinman, ψυχίατρος και ανθρωπολόγος, ορίζει τρεις σφαίρες ιατρικών συστημάτων, οι οποίες εμπλέκονται και αλληλεπιδρούν: 1) τη λαϊκή ιατρική, όπως τα γιατροσόφια και τις πρακτικές του ευρύτερου μη-εξειδικευμένου πληθυσμού, 2) την παραδοσιακή ιατρική των ιθαγενών την οποία ασκούν οι σαμάνοι, οι «μάγοι»-θεραπευτές) και 3) τη βιο-ιατρική, την ιατρική που παράγεται στον δυτικό κόσμο. Σύμφωνα με την ανθρωπολογική προσέγγιση, όλες οι μορφές των ανθρώπινων κοινωνιών παρέχουν ιατρική – δηλαδή, ένα σύστημα ειδικών θεραπευτικών γνώσεων, που παρακολουθούν και μελετούν τα φαινόμενα που προκαλούν πόνο και απειλούν την ανθρώπινη ζωή. Στην πορεία αυτή, σημαντικό ρόλο έπαιξε και η συμβίωση με τα ζώα, αφού η παρατήρησή τους οδήγησε και τον άνθρωπο στον, υπό συνθήκες, πειραματισμό τροφών και βοτάνων που φαίνονταν ότι επιδρούσαν κατά περίσταση στα ζώα. Στην αρχαία Ελλάδα (όπως και σε αντίστοιχους πολιτισμούς) χρησιμοποιούσαν για θεραπευτικούς σκοπούς κυρίως μέρη φυτών (ρίζες, φύλλα, άνθη, καρποί κ.λπ.), αλλά και ζωικά προϊόντα (μέρη του σώματος ή εκκρίματα ζώων), καθώς και ανόργανες (ορυκτές) ουσίες. Φάρμακα που σήμερα χρησιμοποιεί ουσιαστικά η ομοιοπαθητική με την ανάλογη εξέλιξη και εμπλουτισμό της γνώσης, και η οποία έχει δεχθεί μια επίθεση, πολλές φορές σφοδρή και απαξιωτική, από την κυρίαρχη δυτική ιατρική.
θεραπεία2Αλλά εάν σήμερα είναι οι ομοιοπαθητικοί και άλλοι εναλλακτικοί θεραπευτές εκείνοι που δέχονται επιθέσεις από την συμβατική ιατρική, τις περασμένες περιόδους, όπως τον 19ο αι. και έως τα μέσα του 20ου αι. για τον ελλαδικό χώρο, ήταν λαϊκοί/πρακτικοί γιατροί που απαξιώνονταν. Στον ευρωπαϊκό χώρο από το 15ο αι. ψηφίζονται νόμοι που απαγορεύουν την άσκηση της ιατρικής από οποιονδήποτε μη απόφοιτο σχολής συμβατικής ιατρικής. Είναι η εποχή που τα πανεπιστήμια ως νέοι θεσμικοί φορείς και σε συνεργασία με την εκκλησία επιβάλλουν τη συμβατική ιατρική επιστήμη, η οποία εκτελείται από άνδρες και αντικαθιστά βίαια τη λαϊκή γνώση και σοφία που μεταφέρουν κυρίως οι γυναίκες. Οι κοινότητες της υπαίθρου για αιώνες στηρίζονται στις παραδοσιακές θεραπευτικές πρακτικές, όπου εφαρμόζουν εμπειρικές και βιωματικές μεθόδους αντιμετώπισης ασθενειών, με τη χρήση βοτάνων να καταλαμβάνει σημαντική θέση, αφού η συσσωρεμένη γνώση θεραπευτικής για χιλιάδες χρόνια μέσω αρχικά της παρατήρησης και του πειραματισμού, οδήγησε σε μια πολύ χρήσιμη και αποτελεσματική πρακτική. Είχαν στη διάθεση τους εκατοντάδες δοκιμασμένες συνταγές πρακτικής θεραπείας για πάρα πολλές ασθένειες, από τις οποίες πολλές παραδόθηκαν στην πυρά μαζί με χιλιάδες θεραπεύτριες-«μάγισσες» καταδικασμένες από την Ιερά Εξέταση.  Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα που έχει πράξει η πολιτική-θρησκευτική εξουσία απέναντι στην επίμονη και μεθοδική ιστορία του ανθρώπου να ελέγξει αυτόνομα το σώμα του και την υγεία του.
Τον 19ο αι. στον ελλαδικό χώρο μπορεί να μην είχαμε Ιερά Εξέταση είχαμε όμως τους νεοφερμένους αστούς-διαφωτιστές του σύγχρονου ελληνικού κράτους, όπως τον γιατρό Αδ. Κοραή να εκφράζεται απαξιωτικά για τους πρακτικούς-λαϊκούς γιατρούς, τους περιβόητους κομπογιαννίτες. Η λέξη κομπογιαννίτης είναι σύνθετη και αποτελείται από το συνθετικό κομπώνω (εξαπατώ), κατ’ άλλους από τους κόμπους μαντηλιών που μέσα έβαζαν τα βότανα τους και το συνθετικό γιαννίτης δηλαδή τον Γιαννιώτη, αφού οι περισσότεροι από τους κομπογιαννίτες κατάγονταν από την Ήπειρο (Ζαγοροχώρια). Την ίδια άποψη όμως με τους αστούς δεν είχαν ούτε οι χωρικοί της υπαίθρου αλλά ούτε και οι οπλαρχηγοί του ’21, οι οποίοι εμπιστεύονταν τους εμπειρικούς γιατρούς. Ο Μακρυγιάννης σημειώνει τραυματισμένος στο Ναύπλιο ότι προσκαλείται από τον ναύαρχο Δεριγνύ για να του προσφερθούν οι ιατρικές υπηρεσίες από τον γιατρό της φρεγάτας. Αυτός γνωμάτευσε ακρωτηριασμό και ο Μακρυγιάννης έφυγε για την Αθήνα για τον δει και τελικά να τον κουράρει ο φημισμένος τούρκος εμπειρικός Κούρταλης. Έτσι ο Μακρυγιάννης έμεινε αρτιμελής! Σταδιακά όμως με την εδραίωση του ελλαδικού κράτους οι εμπειρικοί περιορίστηκαν κυρίως στην επαρχία όπου οι γιατροί-επιστήμονες ήταν ακόμη λιγοστοί. Οι κρατικές συμβατικές ιατρικές δομές άρχισαν να σχηματοποιούνται και να ισχυροποιούνται, γεγονός που παράλληλα με την μεταπολεμική αστυφιλία οδήγησε στην απώλεια σημαντικού κομματιού γνώσεων από τους πρακτικούς. Έτσι στον ελλαδικό χώρο αλλά και διεθνώς το ιατρικό σώμα που ήταν πολιτικά καλά οργανωμένο κατόρθωσε να εξασφαλίσει το μονοπώλιο της θεραπευτικής παρέμβασης. Και είναι η έννοια της αυθεντίας που αποτελεί κυρίαρχο όρο, αναφερόμενη στη γνώση του ειδικού, και στην ταυτόχρονη, κατά τον Φουκώ, δύναμη του ιατρικού βλέμματος στην «αρχαιολογία της κλινικής», όπως και της εισαγωγής της ιατρικοποιημένης γνώσης στην «καθημερινή ζωή».
Κριτική στο συγκεκριμένο βιοϊατρικό μοντέλο ασκήθηκε από τη δεκαετία του ‘70 κυρίως με κείμενα των Freidson, Jewson και Foucault, οι οποίοι απέδειξαν ότι η ιατρική γνώση μετεξελίσσεται ως προϊόν αλληλεπίδρασης πολιτικών, οικονομικών και πολιτισμικών παραγόντων. Ο Freidson «έδειξε ότι η ιατρική γνώση και πρακτική βασίζεται όχι στη βιολογική αλλά στην κοινωνική πραγματικότητα. Η αρρώστια συνιστά μια κοινωνική κατασκευή, η οποία κατασκευάζεται μέσω της εξουσίας που διαθέτουν οι γιατροί να θέτουν ετικέτες»[1]. Κατά το Freidson, οι γιατροί κατόρθωσαν να αποκτήσουν θέση ισχύος στη σημερινή κοινωνία και να προσδιορίζουν τι συνιστά φυσιολογική και τι παθολογική κατάσταση. Αναφερόμαστε ασφαλώς στις αποφάσεις εκείνες που ιατρικοί φορείς κατατάσσουν και διαμορφώνουν τις λίστες με τις ασθένειες, όπως πριν από μερικά χρόνια το άγχος, η μελαγχολία και άλλες συνήθεις και φυσιολογικές καταστάσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς ορίστηκαν ως ασθένειες με την ανάλογη φαρμακευτική συνδρομή. Το ίδιο ισχύει και με τα ποσοτικά όρια των εργαστηριακών εξετάσεων, όπου τοποθετούνται σε αρκετές περιπτώσεις, όλο και πιο κάτω ώστε να αυξηθούν οι ομάδες πληθυσμού που θα χαρακτηριστούν ασθενείς. Άλλωστε οι στρατηγικές μάρκετινγκ των φαρμακοβιομηχανιών στοχεύουν όλο και περισσότερο στους υγιείς, για την διεύρυνση του καταναλωτικού κοινού. Αυτή η προσπάθεια συντελείται μέσω των μμε και των site που αναλαμβάνουν να πείσουν ότι οι καθημερινές ψυχολογικές μεταπτώσεις, η σεξουαλική δυσλειτουργία, η φυσιολογική φθορά του σώματος λόγω του χρόνου, πρέπει να θεωρούνται καταστάσεις που χρήζουν ιατρικής παρέμβασης. «Ασθένειες-μύθοι», όπως χοληστερίνη και υπέρταση ταλανίζουν πολλούς ανθρώπους οδηγώντας τους σε εμπορικά φαρμακευτικά σκευάσματα, διαμορφώνοντας ένα συγκεκριμένο μοντέλο, όπου οι γιατροί ορίζουν και καθορίζουν τις ασθένειες κατασκευάζοντας κοινό και οι φαρμακευτικές εταιρείες απολαμβάνουν τα λάφυρα αυτής της δράσης. Με τα αντίστοιχα ανταλλάγματα, φυσικά…
θεραπείαΌμως, συχνά, η υγεία του ανθρώπινου σώματος συσχετίζεται από τους περισσότερους με την χρήση της ιατρικής και ουσιαστικά θεωρείται ότι κάποιος είναι υγιής όταν δεν είναι ασθενής. Δηλαδή, της προσδίδεται μια κατάσταση όχι με αυτό το οποίο είναι αλλά με κάτι το οποίο δεν είναι. Η φράση: «Καλά είμαι, δεν έχω τίποτα», αποτυπώνει αυτήν ακριβώς τη προσέγγιση ότι επειδή δεν χρήζω περίθαλψης είμαι υγιής. Πόσο υγιής είναι όμως κάποιος όταν ζει σε επιβαρυντικές κλιματικές συνθήκες, κακή διατροφή και χλωριωμένη ποιότητα νερού; Οι κυρίαρχες πολιτικές και οικονομικές δομές οδηγούν τον άνθρωπο ώστε να επεμβαίνει και να διαταράσσει σε τέτοια έκταση και ένταση τα οικοσυστήματα (ρύπανση, καταστροφή βιοποικιλότητας, μεταλλαγμένα κ.ά) που η άρρηκτη σύνδεση του ανθρώπινου σώματος με τη φύση, δεν μπορεί παρά να έχει άμεση επίδραση στην υγεία.
Σε πρώτο επίπεδο δεν έχει σημασία εάν έχει εκδηλωθεί κάποια ασθένεια λόγω των περιβαλλοντικών συνθηκών που επικρατούν αλλά εάν ανεξαρτήτως της εμφάνισης ασθένειας είναι υγεία να ζεις σε τέτοιες συνθήκες. Εάν είναι, εν τέλει, υγεία να ζεις εντός τοξικών ζωνών από καυσαέρια, βιομηχανικούς ρύπους, χημικά οικιακής χρήσης, φυτοφάρμακα κ.ά. Όπου, επιπρόσθετα, η αποθήκευση αυτών των ουσιών προκαλεί σταδιακά εξασθένιση και πιθανές βλάβες στον οργανισμό διαμορφώνοντας ουσιαστικά ένα άρρωστο σώμα με συνέπειες στη διανοητική και ψυχική κατάσταση. Και οι οποίες αποτελούν σημαντικές παράπλευρες απώλειες της ανθρώπινης υπόστασης, όλης αυτής της γνώσης την οποία ο άνθρωπος επί χιλιάδες χρόνια, αφού παρατήρησε και αφουγκράστηκε, πειραματίστηκε και έμαθε, στην προσπάθεια του να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης του.
Και είναι κρίμα αυτή η τεράστια γνώση να χαθεί ανεπιστρεπτί επειδή και το υπάρχον εξουσιαστικό σύστημα προσβλέπει στη διαχείριση της γνώσης και της επιστήμης ως μέσο για αποτελεσματικότερο κοινωνικό έλεγχο του ανθρώπου, στην προσπάθεια να τον αλλοιώσει και να τον καθυποτάξει. Αλλά νομίζουμε ότι τα λόγια του E.Mόsham είναι τα πλέον χαρακτηριστικά: «Οι αγγελιοφόροι της προφανούς αλλά όχι θεμελιωμένης σε ακριβείς και ελέγξιμες αποδείξεις αλήθειας, απέναντι στο γεγονός ότι οι άνθρωποι έχουν την όραση και την ακοή, τη λογική και την ψυχή συσκοτισμένες και συγχυσμένες από τις παραγράφους μιας ευμετάβλητης επιστήμης, πείθονται ότι μόνο ένα μέσο απομένει για να πάρει άλλη κατεύθυνση από αυτή που της έχουν προσδώσει τα ψυχρά επιχειρήματα των επιστημονικών διατυπώσεων, η φλόγα του υποβόσκοντος πάθους, και αυτό το μέσο είναι ο πόνος, ο πόνος που φτάνει να καταστεί αφόρητος. Το μεγάλο κακό από το οποίο πρέπει να απελευθερωθεί η ανθρωπότητα είναι η τάση να συναινεί σε καθαγιασμένες διατυπώσεις, κάτι που τελικά ισοδυναμεί με την απουσία πίστης στην ίδια της τη συνείδηση. Μόνο αφού χειραφετηθεί από την τυφλή και παθητική πίστη στις διατυπώσεις, θα μπορέσει να εκδηλωθεί ελεύθερα η σοφία του ανθρώπου. Αλλά προς το παρόν μάχεται ακόμη για να περάσει από την επιφανειακή επιστήμη στη σοφία που προσδίδουν οι δονήσεις της ζωής»[2].

Αναρχικός Πυρήνας Χαλκίδας
Από την ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 116, Μάϊος 2012

[1] Χ. Οικονόμου, Κοινωνιολογία της Υγείας, εκδ. Διόνικος.
[2] Παρέγκλιση 2η, Ελευθεριακή Κουλτούρα.


πηγή:

https://anarchypress.wordpress.com/2016/06/18/%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B5%CE%BE%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%B1/

Posted in: Uncategorized