Αρχαία Φιλοσοφία και Κυριαρχία (Μέρος Β΄)

Posted on 10 Αὐγούστου 2016

0


Αρχαία Φιλοσοφία και Κυριαρχία (Μέρος Β΄)

aristotelisΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ
Ο Αριστοτέλης είναι ο φιλόσοφος που ασχολήθηκε με κάθε τι το επιστητό. Κατεβάζει την φιλοσοφία από τα πλατωνικά ύψη στην γήινη σφαίρα. Καταρρίπτει τις ιδέες του Πλάτωνα ως υπαρκτές οντότητες, γιατί αυτές δεν μπορεί να βρίσκονται πριν από τα πράγματα [ante rem] αλλά μέσα στα πράγματα [in rem] με βασικό επιχείρημα αυτό του τρίτου ανθρώπου.
Αν, για τον Αριστοτέλη, υπάρχει μια ιδέα του ανθρώπου αναλλοίωτη στον υπεραίσθητο κόσμο, τότε λογικά θα πρέπει να υπάρχει και μια τρίτη ιδέα, που να επιβεβαιώνει την πρώτη και μια τέταρτη που να επιβεβαιώνει την τρίτη κ.λ.π, αυτό είναι αδύνατο, αποφαίνεται ο Αριστοτέλης, άρα οι ιδέες δεν υπάρχουν ως ξεχωριστές οντότητες. Βρίσκονται λοιπόν μέσα στα πράγματα [in rem]. Παράδειγμα, όλα τα λευκά αντικείμενα συνθέτουν την ιδέα του λευκού, ανεξάρτητα από το νου που τη συλλαμβάνει ως τέτοια.
Η διαφορά Πλάτωνα Αριστοτέλη βρίσκεται στο ότι ο μεν ένας πηγαίνει από τις καθολικές έννοιες στις επί μέρους, ενώ ο άλλος από τις επί μέρους στις καθολικές και οι δύο όμως θεωρούν ότι οι ιδέες είναι υπαρκτές από μόνες τους. Η διαφορά τους οφείλεται, ότι η άποψη του Πλάτωνα για την ύπαρξη των ιδεών ως ξεχωριστών οντοτήτων είναι ακατανόητη και παράδοξη, ενώ του Αριστοτέλη πιο κατανοητή. Αυτός είναι ο βασικός λόγος που ο Αριστοτέλης θεωρείται πιο έγκυρος από φιλοσόφους, θεολόγους, επιστήμονες κ.λ.π. Η διαφορά τους δεν είναι σημαντική αφού και οι δύο θεωρούν τις ιδέες ως αυθύπαρκτες, μόνο που στον Πλάτωνα αυτές είναι στον ουρανό ενώ στον Αριστοτέλη στην γη.
Ο Αριστοτέλης με την μεθοδικότητά του προσέφερε σημαντικά όπλα στους κυρίαρχους, τόσο στην οργάνωση και ταξινόμηση των ιδεών, όσο και στην πολιτική οργάνωση της κοινωνίας. Ας δούμε λίγο την προσφορά πιο συγκεκριμένα.
Όλα τα πράγματα φαίνεται να έχουν μια αιτία που τα προκαλεί και επομένως υπάρχει μια πρώτη αιτία που τα δημιούργησε, μια πρώτη κινητήριος δύναμη. Αυτό στην Αριστοτελική φιλοσοφία ονομάζεται πρώτον κινούν ακίνητον, μια αρχική αιτία δηλαδή που η ίδια είναι αιώνια ακίνητη, που κινεί όμως όλα τα υπόλοιπα όντα. Κατά τους θεολόγους του μεσαίωνα το πρώτον κινούν ακίνητον ταυτίστηκε με τον Θεό, ο οποίος υπάρχει ως λογική αναγκαιότητα και όχι ως αυθαίρετη σύλληψη του νου. Επομένως η μεταφυσική του Πλάτωνα δεν ανατρέπεται από τον Αριστοτέλη, αλλά επιστρέφει με λογικά επιχειρήματα αυτή την φορά.
Μια άλλη προσφορά του Αριστοτέλη στην κυριαρχία είναι η τυπική λογική, η οποία ονομάζεται πρώτη μαθηματική σκέψη, από τον Έγκελς, στην «διαλεκτική της φύσης».
Η τυπική λογική θεωρεί τα πράγματα στατικά αιώνια και απομονωμένα χωρίς να λαμβάνει υπό όψιν της συνθήκες που τα γεννούν. Για παράδειγμα, βλέπει το κράτος ανεξάρτητα από την κοινωνία και την κοινωνία ανεξάρτητα από το κράτος. Έτσι, βέβαια, είναι αδύνατο να κατανοήσουμε την σχέση που τα διαπερνά. Η κριτική του Έγκελς έχει σχέση με την μαρξιστική του θεώρηση, που βλέπει το πέρασμα από την αριστοτελική λογική αναπόφευκτο μια και όλα εξελίσσονται και κατευθύνονται με βάση τον διαλεκτικό υλισμό στο τέλος της προΐστορίας και στην αρχή της ιστορίας, δηλαδή τον κομμουνισμό. Εννοείται πως δεν υπάρχει τέτοια νομοτελειακή εξέλιξη την κοινωνία, παρά μονάχα στον ιδεολογικό εγκλωβισμό των μαρξιστών. Άλλωστε και τα μαθηματικά είναι ένα παιχνίδι του νου, μια αφαίρεση της πραγματικότητας αφού δεν υπάρχουν ούτε αριθμοί, ούτε τρίγωνα ούτε ημίτονα και συνημίτονα στην φύση.
Τι ειρωνεία αλήθεια! Όλο αυτό το εξεγερτικό και επαναστατικό κύμα που προκάλεσε η βιομηχανική αναδιάρθρωση εγκλωβίστηκε στις συμπληγάδες της μαρξιστικής ιδεολογίας, που υποσχόταν να οδηγήσει τους καταπιεσμένους στην απελευθέρωσή τους. Εκατομμύρια άνθρωποι θεώρησαν το συλλογικό διανοούμενο [δηλαδή το κομμουνιστικό κόμμα] ως τη μοναδική απελευθερωτική δύναμη και πίστεψαν στην ανόητη αντίληψη πως έτσι ή αλλιώς η γη θα γίνει κόκκινη! Όμως η γη δεν θα γίνει ποτέ κόκκινη ή μαύρη, αν οι άνθρωποι δεν αποφασίσουν γι’ αυτό.
Μια άλλη συμβολή του Αριστοτέλη στην ενδυνάμωση της κυριαρχίας είναι η θεωρία του για την μεσότητα. Σύμφωνα με αυτή, μεταξύ της υπερβολής και της έλλειψης είναι προτιμότερη η μέση οδός. Παράδειγμα: η δειλία είναι έλλειψη, το θάρρος είναι μέσον [μεσότητα], το θράσος [απερίσκεπτο θάρρος] είναι υπερβολή. Αυτό θυμίζει το ρητό «παν μέτρον άριστον» και το «μηδέν άγαν[ποιεί]» [μην κάνεις τίποτα το υπερβολικό].
Τι σημαίνει όμως κάτι τέτοιο στην πράξη; Μεταξύ του δούλου και του αφέντη ποια είναι η μεσότητα; Κατά τον Αριστοτέλη, η μεσότητα είναι η ευγενής συμπεριφορά στο δούλο και η αποδοχή, από τον δούλο, της ανωτερότητας του αφέντη, λες και ορίστηκε αυτό από κάποια αόρατη δύναμη, ως η μοναδική εκδοχή της πραγματικότητας.
Επειδή στις επί μέρους διαπροσωπικές σχέσεις η μεσότητα παρουσιάζεται σαν μια σημαντική αρχή, σώφρον στάση, η κυριαρχία την προτάσσει σαν μια σημαντική αρχή συμπεριφοράς.
Ο Αριστοτέλης υπήρξε δάσκαλος του κατακτητή Αλέξανδρου, διέθετε δούλους και δεν τον απασχολούσε η απελευθέρωσή τους, παρά μονάχα το ευ ζην, με λίγα λόγια η ευδαιμονία των εξουσιαστών.
Στην πολιτική ακολουθεί την ίδια λογική του μέσου όρου. Μόνο που εδώ θεωρεί ότι δεν έχει σημασία το πολίτευμα αλλά οι κυβερνήτες, αν κυβερνούν με αρετή και δικαιοσύνη όλα θα βαίνουν καλώς. Μπορεί να έχουμε ένα καλό ηγέτη [μοναρχία] ή λίγους καλούς κυβερνήτες [αριστοκρατία] ή το σύνολο των πολιτών [δημοκρατία] σε άριστα πολιτεύματα. Αν όχι, τότε έχουμε τυραννία, ολιγαρχία, οχλοκρατία, όταν ο λαός κάνει ό,τι θέλει. Δηλαδή, για τον Σταγειρίτη δάσκαλο του Αλέξανδρου δεν έχει καμιά σημασία το εξουσιαστικό σύστημα κυριαρχίας, σε όποια μορφή αλλά η καλοσύνη και η σύνεση των ηγετών.
Είναι αρκετά σημαντική αυτή η ιδεαλιστική άποψη για την πολιτική, γιατί αφήνει ανέπαφο το πολιτικό σύστημα κυριαρχίας και ασχολείται με τους καλούς και κακούς ηγέτες. Αρκεί λοιπόν να τους αλλάξουμε με καλύτερους και η διασαλευθείσα τάξη θα αποκατασταθεί. Ένα από τα βασικά ιδεολογικά επιχειρήματα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας είναι αυτό ακριβώς: η δυνατότητα του λαού να αλλάζει τους κακούς διεφθαρμένους ηγέτες του. Τέλος ας προσέξουμε λίγο πως αποκαλεί την κυριαρχία του λαού στην πολιτική, οχλοκρατία.
Ποιος όμως φοβάται την δυναμική παρουσία του λαού και ποιος τρέμει τις ανεξέλεγκτες καταστάσεις; Μα ποιος άλλος από τους αφέντες, τους ηγέτες, τους κάθε λογής βολεμένους του συστήματος; Ο Αριστοτέλης για να στηρίξει την άποψή του για τα πολιτεύματα και τους ηγέτες, όπως ακριβώς ο δάσκαλός του Πλάτωνας, εισηγείται την εκπαίδευση, ώστε πρώτοι αυτοί να σέβονται τους νόμους. Να πάλι η παιδεία και οι νόμοι θεμέλια του εξουσιαστικού κυριαρχικού συστήματος. Τόσο ο Πλάτωνας όσο και ο Αριστοτέλης ανησυχούν και ενδιαφέρονται για την τύχη του πολιτεύματος γι’ αυτό προσφέρουν λύσεις για την σωστή λειτουργία και την διατήρησή του.
EpicurusΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ
Μια νέα δύναμη έχει αναδυθεί με τις κατακτήσεις του Αλέξανδρου, η μακεδονική αυτοκρατορία. Tαυτόχρονα η Ρώμη ισχυροποιείται και εξαπλώνεται ραγδαία. Οι πόλεις κράτη θα σαρωθούν κάτω από την πίεση πρώτα της πρώτης και ύστερα της δεύτερης αυτοκρατορίας. Η κυριαρχία αποκτά μηχανισμούς με πολύ μεγαλύτερη ισχύ και συγκεντροποιείται. Η δύναμη του «ανίκητου» στρατηλάτη αποκτά μυθικές διαστάσεις και η νέα μορφή κυριαρχίας μοιάζει να είναι ακαταμάχητη. Κάτω από τις νέες κοινωνικό-πολιτικές συνθήκες η φιλοσοφία προσφέρει τρόπους φυγής από τα καθημερινά προβλήματα και βυθίζεται συνεχώς όλο και περισσότερο στην θεολογία.
Δυστυχώς για τους ελληνίζοντες (εποχικούς ή μη), όταν ο Ιουστινιανός θα κλείσει την Ακαδημία Αθηνών το 529 μ Χ. αυτή δεν είναι πλέον φιλοσοφική σχολή, αλλά μυστικιστικός όμιλος επηρεασμένος από τις θρησκευτικές δοξασίες της Ανατολής. Ένας από τους διαδόχους του Πλάτωνα στην ακαδημία, ο Αρκεσίλαος, θα εισηγηθεί μια νέα φιλοσοφική θεωρία, τον σκεπτικισμό. Σύμφωνα με αυτόν ο ανθρώπινος νους δεν μπορεί να συλλάβει την πραγματική αλήθεια, άρα κάθε προσπάθεια για την αναζήτησή της είναι μάταιη. Ο ακαδημαϊκός σκεπτικισμός, όπως ονομάστηκε, εμπεριέχει μια αντίφαση: ενώ δηλώνει ότι δεν μπορούμε να γνωρίσουμε καμία αλήθεια, αποφαίνεται ότι γνωρίζουμε τουλάχιστον μια, δηλαδή την άγνοιά μας. Στην πραγματικότητα πέφτει σε νέα αντίφαση, γιατί για να είναι σωστή η πρόταση πρέπει να δεχτεί μια τουλάχιστον αλήθεια, αυτή της πρότασης του ότι δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ούτε για την άγνοιά μας.
Μια νέα μορφή σκεπτικισμού, ο πυρρώνειος σκεπτικισμός θα λύσει την αντίφαση των ακαδημαϊκών, κρατώντας μια στάση αποχής [εποχής], που δεν έπαιρνε θέση σε κανένα ζήτημα. Επειδή κατά τον πυρρώνειο σκεπτικισμό σε κάθε πρόταση αντιστοιχεί άλλη αντιπρόταση ισάξιας σημασίας [ισοσθένεια στο λόγο], δεν πρέπει να παίρνουμε θέση για να μην ταράσσουμε την ψυχική γαλήνη από τις απογοητεύσεις που απορρέουν από την ίδια την ζωή. Αυτό που οφείλουμε να κάνουμε είναι να κρατάμε μια στάση ψυχικής αταραξίας. Ο Πύρρων ο Ηλείος, προκειμένου να διατηρήσει την ψυχική του ηρεμία απέφευγε να πάρει θέση και στα πιο απλά πράγματα.
Ο αρχαίος σκεπτικισμός είτε στην ακαδημαΐκή, είτε στην πυρρώνεια εκδοχή του προσφέρει ένα τρόπο φυγής από την πραγματικότητα και αφήνει ελεύθερη την πολιτική εξουσία να οικοδομήσει το απάνθρωπο πρόσωπό της. Μπορεί στην τάξη των ευγενών και αριστοκρατικών η αναζήτηση της αλήθειας να είναι αδιέξοδη, για τους υπόλοιπους όμως, η αλήθεια της σκλαβιάς τους είναι μια αδιαφιλονίκητη πραγματικότητα.
Μια άλλη φιλοσοφία φυγής από την πραγματικότητα ή αντιμετώπισής της όσο τον δυνατόν πιο βολικά, για να είμαστε ευτυχισμένοι, είναι ο ηδονισμός. Κατά τον Αρίστιππο σκοπός της ζωής είναι η με κάθε τρόπο επιδίωξη της ηδονής. Μάλιστα επειδή οι σαρκικές ηδονές είναι πιο έντονες από τις ψυχικές πρέπει να τις επιδιώκουμε κατά προτεριότητα. Όπως αντιλαμβάνεται κανείς μια τέτοια στάση ζωής δεν έχει σχέση με τους σκλαβομένους, με τους ρακένδυτους, ή τους πεινασμένους. Αυτή η φιλοσοφία, λοιπόν, αντικειμενικά δεν βάζει κανένα ζήτημα απελευθέρωσης από την κυριαρχία.
Ένας άλλος φιλόσοφος του ηδονισμού είναι ο Επίκουρος. Ο οποίος κάνει διάκριση μεταξύ ηδονών, σε καταστηματικές και κατά κίνηση. Οι καταστηματικές ηδονές είναι εκείνες που προκαλούνται μετά την κατά κίνηση ηδονών, οι τελευταίες αποτελούν την προσπάθειά μας, π.χ να κορέσουμε την πείνα μας. Οι καταστηματικές ηδονές κατά τον Επίκουρο είναι ανώτερες γιατί προκαλούν την ηρεμία και την ψυχική γαλήνη.
Για τον Επίκουρο θα κάνουμε μια επί πλέον αναφορά. Σαν φιλόσοφος είναι επηρεασμένος από την ατομική θεωρία του Δημόκριτου. Δεν πιστεύει ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από έναν θεό, ούτε ότι υπάρχει συγκεκριμένος σκοπός σε αυτόν. Πάντως, παρ’ όλα αυτά, δέχεται την ύπαρξη διαφόρων θεών. Υποστηρίζεται, κυρίως από την αριστερά, πως ο Επίκουρος λόγω της υλιστικής σκέψης του και του αθεΐσμού του ότι ήταν φορέας ρηξικέλευθης φιλοσοφικής θεωρίας. Όμως εμείς θα διαφωνήσουμε, γιατί δεν έχει ούτε μια αναφορά για τους κολασμένους της ζωής, ούτε κρίνει σε κάποιο σημείο της φιλοσοφίας του την κυριαρχία. Ο αθεϊσμός από μόνος του δεν μας λέει τίποτα. Ας σκεφτεί κανείς ότι άθεοι ήταν και οι Χίτλερ, Ναπολέων και Στάλιν αλλά αυτό δεν τους εμπόδισε να βάψουν τα χέρια τους με το αίμα εκατομμυρίων ανθρώπων. Προς λύση κάθε παρεξήγησης δεν εννοούμε, βέβαια, πως ο Επίκουρος συγκρίνεται με τους προαναφερθέντες, αλλά καιρός είναι να θρυμματίσουμε μια μυθολογία της αριστεράς. Τέλος, να σημειώσουμε, ό,τι ακόμα και σήμερα αυτό που ονομάζουν επικούρεια στάση στη ζωή δεν έχει σχέση με τους πεινασμένους και καταδικασμένους.
Η τρίτη φιλοσοφία διαφυγής από την πραγματικότητα είναι ο λεγόμενος στωικισμός. Ο στωικισμός καλύπτει μια μεγάλη χρονική περίοδος από τον Ζήνωνα τον Κιτέα (336 π.χ.) έως τον Μάρκο Αυρίλιο (180 π.χ.) και διδάσκει την αδιαφορία και την απάθεια στην ζωή. Επειδή κατά την στωική σχολή δεν μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον ούτε να παρέμβουμε στις δυσάρεστες καταστάσεις, οφείλουμε να αδιαφορήσουμε. Αν απαλλαγούμε από τα πάθη που είναι μια άλογη πλεονάζουσα ορμή, θα πετύχουμε την απάθεια, που είναι απαραίτητος όρος για την κατάκτηση της αρετής και της ευτυχίας.
Ο λόγος στους στωικούς ταυτίζεται με τον θεό και ο λόγος που είναι μέσα μας [ο εν ημίν λόγος] είναι κομμάτι του κοσμικού λόγου. Λόγω ακριβώς της ύπαρξης του λόγου τα πάντα υπόκεινται σε μια νομοτελειακή τάξη, την ειμαρμένη. Η συμμόρφωση προς την ειμαρμένη είναι επιτακτική ανάγκη, ώστε να αποφύγουμε την δυστυχία.
Η στωική φιλοσοφία όχι μόνο δεν δίνει καμία δυνατότητα απελευθέρωσης στους ανθρώπους, αλλά τους εγκλωβίζει κιόλας στην αδράνεια της απάθειας. Με τους στωικούς κλείνουν τα τρία φιλοσοφικά ρεύματα, που αναζητούν ένα τρόπο ζωής που θα παρείχε την ευτυχία στους ανθρώπους και θα απέφευγε να συγκρουστεί με την εξουσία, που πλέον μοιάζει να είναι η μοίρα το πεπρωμένο, η ειμαρμένη των στωικών.
Πολλούς αιώνες αργότερα, ο Καρλ Μαρξ με τον διαλεκτικό υλισμό του θα επιβεβαιώσει αυτή την άποψη επιμένοντας ότι η ανθρωπότητα ήταν νομοτελειακά αναπόφευκτο να περάσει μέσα από το δουλοκτητικό σύστημα παραγωγής. Προεκτείνοντας όμως αυτή την λογική ποιος μας βεβαιώνει ότι κάθε κοινωνία άρα και η σημερινή δεν αποτελεί σκαλοπάτι του διαλεκτικού υλισμού, που βλέπει ότι όλα τείνουν προς την εσχατολογική τελείωση της αταξικής κοινωνίας;
Δυστυχώς για τους μαρξιστές και μαρξίζοντες το φιλοσοφικό σύστημα του Καρλ Μαρξ ήταν και είναι ένα κλειστό σύστημα ιδεών, που ερμηνεύει τον κόσμο μέσα από τους παραμορφωτικούς φακούς της ιδεολογίας του. Ο Καρλ Μαρξ δέχτηκε a priori την εγελιανή διαλεκτική, αντικατέστησε τον πνεύμα με την ύλη και οικοδόμησε ένα φιλοσοφικό σύστημα στον φανταστικό κόσμο του νου. Και για να χρησιμοποιήσουμε τη δική του ορολογία, το επικοδόμημά του βρίσκεται σε καθολική αντίθεση με την βάση.
Τέλος, η εκδηλωθείσα ως νεοπλατωνική φιλοσοφία κατά τον τρίτο μ.χ. αιώνα έχει χάσει κάθε σχέση με την αρχαία φιλοσοφία, είναι πεντακάθαρη θεολογία. Όσο και αν ψάξει κανείς δεν θα συναντήσει παρά μονάχα έννοιες μεταφυσικές, μια απίστευτη φλυαρία χωρίς κανένα ουσιαστικό περιεχόμενο.
Θα σημειώσουμε, ενημερωτικά, την παραληρηματική σκέψη του Πλωτίνου. Ο θεός στην πλωτινική φιλοσοφία είναι τα πάντα [πανθεϊσμός], αλλά δεν μπορούμε να τον πλησιάσουμε λογικά, γιατί ό,τι και αν πούμε για αυτόν είναι χαρακτηριστικό των φυσικών όντων και έχουν μόνο μεταφορική σημασία. Η ουσία του θεού είναι «άφατη» και «άρρητη» και μπορούμε να την πλησιάσουμε μέσω της ενόρασης. Ο θεός είναι καθ’ ολοκληρίαν το Εν και τα πάντα και ο πρώτος βαθμός απορροής (που απορρέει, που προέρχεται απ’ αυτόν) είναι ο Νους ως υπέρτατη αρχή της λογικότητας ενώ ο δεύτερος βαθμός είναι η ψυχή του παντός (το σύνολο των ατομικών ψυχών) και διαχέεται σε όλες τις ατομικές ψυχές. Ο Πλωτίνος απορρίπτει τον δυΐσμό του Πλάτωνα και οδηγείται στην άποψη, ό,τι όλος ο κόσμος είναι μια απορροή του θεού, ο οποίος είναι μια άπειρη πραγματικότητα, με λίγα λόγια τα πάντα είναι ιδέες.
Για να μην κουράζουμε άλλο με την απίστευτη μεταφυσική του Πλωτίνου, κλείνουμε την σύντομη αναφορά στον νεοπλατωνισμό. Νομίζουμε ότι έγινε κατανοητός ο εκφυλισμός της φιλοσοφίας σε θεολογία. Σε λίγο ο χριστιανισμός θα γίνει επίσημη θρησκεία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και έτσι ή αλλιώς η καταρρέουσα φιλοσοφία θα χαθεί από το προσκήνιο της ιστορίας για πολλούς αιώνες.
ΣΑΝ ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Είναι προφανές ότι μέσα σε ένα άρθρο εφημερίδας δεν μπορεί να καλυφθεί συνολικά το θέμα του ουσιαστικού ρόλου της φιλοσοφίας στην ιστορία. Προσπαθήσαμε να δείξουμε τα πιο σημαντικά σημεία των διαφόρων απόψεων, που από μόνα τους βοούν για την προσφορά τους στη κυριαρχία. Κάθε παρατήρηση ή προσθήκη στην όλη συλογιστική εφ’όσον κοιτάζει με βάση την αναρχική θεώρηση, είναι αποδεκτή. Πολλοί θα παρατηρήσουν ότι κριτικάρουμε απόψεις, στάσεις και εκτιμήσεις με τα δεδομένα της σύγχρονης εποχής και επομένως η προσέγγιση είναι λανθασμένη ή ακόμα και βλακώδης.
Πάνω σε αυτά έχουμε να κάνουμε τις εξής επισημάνσεις:
Πρώτον, η σύγχρονη εποχή διαθέτει ολοκληρωμένα μόνο εκείνα τα κείμενα που έμειναν ανέπαφα από την μισαλλοδοξία της κυριαρχίας και δεν ρίχτηκαν στην πυρά. Γιατί άραγε; Τι φοβόντουσαν οι κυρίαρχοι; Μήπως τον ανατρεπτικό τους λόγο;
Δεύτερον, ό,τι γράφτηκε και παραδόθηκε σε μας είναι λόγος καθεστωτικός, γραμμένος από αριστοκράτες, ευγενείς, βολεμένους. Που βρίσκεται η σκέψη, η αγωνία, η δράση, η αναζήτηση αυτών που έζησαν στην σκιά αυτού του κόσμου; Ίσως να μην έγραψε κανείς τίποτα, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν σκέφτηκε. Όλη αυτή κριτική βέβαια καταλήγει στην προβληματική άποψη ότι η ανθρωπότητα ήταν μοιραίο να περάσει από το δουλοκτητικό σύστημα παραγωγής, το φεουδαρχικό, καπιταλιστικό κ.λ.π.. Εμείς αυτό δεν το πιστεύουμε, γιατί η εκάστοτε εξουσία φρόντιζε να διατηρεί τα προνόμιά της με την ωμή βία και τον έλεγχο των συνειδήσεων, με την θρησκεία και τον λόγο [φιλοσοφικό, πολιτικό], ή για να χρησιμοποιήσω τον Μακιαβέλι, με το βούρδουλα και το καρότο.
Ερώτηση: Αν ήταν ζήτημα νομοτελειακό, γιατί άραγε να συμπεριφέρεται έτσι; Μήπως επειδή αν αφήνονταν οι άνθρωποι ελεύθεροι θα ξεπερνούσαν την ανημπόρια και θα δημιουργούσαν ελεύθερα κοινωνίες, που πάντως θα διέφεραν από το εξουσιαστικό κυριαρχικό μοντέλο, που γνωρίζουμε; Αν δεν έχουν έτσι τα πράγματα, τότε αλίμονο, είμαστε καταδικασμένοι στα αόρατα δεσμά της νομοτέλειας.
Τρίτον, λέγεται, συνήθως, ότι υπάρχει μια αντινομία μεταξύ θεωρίας και πράξης ή πως τα λόγια είναι εύκολα, ενώ τα έργα δύσκολα. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Αντανακλά μια πραγματική αντίθεση μεταξύ ιδεών και υλικής πραγματικότητας. Οι ιδέες όσο ρεαλιστικές και αν είναι δημιουργούν μια άλλη φαντασιακή πραγματικότητα, την «πραγματικότητα» των ιδεών, η οποία προβάλλει ένα νοητό κόσμο που δεν ανταποκρίνεται στον πραγματικό.
Το ξεπέρασμα αυτής της αντινομίας μπορεί να γίνει μόνο με την δράση των ανθρώπων στην κατεύθυνση επανάκτησης της ελευθερίας τους.
Υστερόγραφο:
Με τους κυνικούς δεν ασχοληθήκαμε, επειδή πιστεύουμε πως αποτελούν μια ξεχωριστή περίπτωση. Προσπάθησαν να ξεφύγουν από την λογική της κυριαρχίας βάζοντας εμπόδια στην πορεία της ενίσχυσης των κρατικών δομών. Πρότασσαν τη λιτή ζωή, την επιστροφή στο φυσικό περιβάλλον και την επανάκτηση της ελευθερίας, κοντολογίς ήταν οι αναρχικοί της αρχαιότητας.

Χρ. Μ.

Πηγές:

  1. Αρχαία Ελληνική φιλοσοφία, Κωνσταντίνος Νιάρχος εκδόσεις «μέθεξις»
  2. Στοιχείωση Ευρωπαϊκής φιλοσοφίας, Μιχάλης Δημητρακόπουλος
  3. Οι προσωκρατικοί, Jean brun
  4. Εμπειρία και πραγματικότητα, Θ. Πελεγρίνης, εκδόσεις Καρδαμίτσα
  5. Περιοδικό «Διαβάζω», αφιέρωμα Αριστοτέλης, αρ. τεύχους 135 – 1986
  6. Αριστοτέλης, φυσικής ακροάσεως, Bibliotheka Oxoniensis
  7. Πλάτωνος πολιτεία 1,2,3,4,5 τόμοι, εκδόσεις Κάκτος
  8. Αριστοτέλης. Βασίλης Νούλας, εκδόσεις Πατάκη
  9. Πρωταγόρας, Πλάτων, εκδόσεις Πατάκη
  10. Χίππιδες και κυνικοί, Τζέισον Ξενάκης, εκδόσεις μη άμεσης επανάστασης.
  11. Λογική, Βασίλη Τατάκη, Αριστοτέλειον πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης.
  12. Αρχές διαλεκτικής λογικής, Μ. Ρόζενταλ, εκδόσεις «Γκαγκάριν»
  13. Βασικές αρχές υλιστικής φιλοσοφίας, Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή
  14. Η γερμανική ιδεολογία, Κ. Μαρξ-Φ. Έγκελς εκδόσεις, Gutenberg
  15. Διαλεκτική της φύσης, Φ. Έγκελς, εκδόσεις Αναγνωστίδη
  16. Χειρόγραφα 1844, Κ Μαρξ, εκδόσεις διεθνής βιβλιοθήκη.
  17. Το κράτος και ο ιστορικός του ρόλος, Πέτρος Κροπότκιν, εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος.
  18. Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, εκδόσεις Πάπυρος.

Δημοσιεύθηκε στην ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 54, Οκτώβριος 2006

πηγή:


https://anarchypress.wordpress.com/2016/08/10/%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CE%B1-%CF%86%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CF%83%CE%BF%CF%86%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BA%CF%85%CF%81%CE%B9%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%AF%CE%B1-%CE%BC%CE%AD%CF%81%CE%BF%CF%82-2/

Posted in: Uncategorized