ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΛΑΝΗΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

Posted on 20 Ὀκτωβρίου 2016

0


ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΛΑΝΗΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

Από τον Νώντα Κούκα
Η αληθοφάνεια ως χρήσιμο εργαλείο της παλαιάς φιλοσοφίας
Πόσο εύκολα και με πόση προθυμία οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τις επί μακρόν προσφιλείς τους πεποιθήσεις ενώπιον της λογικής επιχειρηματολογίας; Η κοινή εμπειρία δίνει, νομίζουμε, την απάντηση: καθόλου εύκολα και με πολύ μεγάλη απροθυμία.
Πράγματι, όσες φορές μια ρηξικέλευθη και καλά τεκμηριωμένη θεωρία επιχειρεί να αντικαταστήσει παλιές και παρωχημένες δοξασίες, δίνεται πραγματική μάχη, ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία η θεωρία αυτή δίνεται υπό μορφή εναλλακτικής εκδοχής – δηλαδή όχι τόσο με δικούς της (επαναστατικούς) όρους αλλά με παραμέτρους προσαρμοσμένους στην παλαιά θεωρία που πρέπει να ανατραπεί (λέγε με αλλιώς θεωρία του «σώζειν τα φαινόμενα», έστω και υπό τη μη ιδεοληπτική της μορφή).
Θα μπορούσαμε όμως να λειτουργήσουμε αποτελεσματικότερα προς μια τέτοια κατεύθυνση χρησιμοποιώντας την εξής προσέγγιση: να δείξουμε στον κάθε «άπιστο Θωμά» ότι, αν και η θέση του είναι εσφαλμένη, το σφάλμα ωστόσο που έκανε είναι κατανοητό, με δεδομένα τα αληθή γεγονότα περί του ζητήματος. Μιλάμε κοντολογίς για μια θεωρία πλάνης που επιτρέπει τέτοιες αλλαγές ύφους στα δύσκολα αυτά ζητήματα της εγκατάστασης καινούριων θεωριών στη θέση των παλιών παρωχημένων θεωριών.
Εφόσον υπάρχει κάποια ισχύουσα θεωρία, πιθανόν επί μακρόν, που φαίνεται να εξηγεί επαρκώς τις εμπειρίες μας, τότε είμαστε δικαίως επιφυλακτικοί απέναντι σε όσους επιχειρούν να την καταργήσουν. Επί παραδείγματι, από τη στιγμή που έχουμε πλάσει μια θεωρία πλάνης για τη συνείδηση που «εξηγεί» τα γεγονότα της καθημερινής μας εμπειρίας, είναι όντως δύσκολο να την αποποιηθούμε τόσο εύκολα. Εξάλλου μας φαίνεται δύσκολο να ανατρέπουμε τόσο ισχυρές πεποιθήσεις μας, και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα, έστω και αν η αντίπαλη θεωρία διαθέτει πολλά και ισχυρά τεκμήρια αλήθειας. Διότι αν οι πεποιθήσεις ανατρέπονται καταφανώς πολύ γρήγορα και πανεύκολα, τότε πράγματι θα πρέπει να αρχίσουμε να είμαστε καχύποπτοι με τον εαυτό μας: άραγε είμαστε αρκετά ικανοί για να σχηματίσουμε οποιαδήποτε αξιόπιστη θέση;
Το θέμα είναι ότι, σε τέτοιες περιπτώσεις, ξετυλίγεται μια περίπλοκη παραδοξότητα: καθώς συσσωρεύονται τεκμήρια για τη διαμόρφωση της καινούρια άποψης, το θέμα παίρνει εντελώς νέα τροπή• εάν η καινούρια θεωρία είναι τόσο περιεκτική, τόσο καλά τεκμηριωμένη και τόσο σαφώς ορθή, τότε πώς στην ευχή μπορούσαμε κάποτε να ήμαστε τόσο αφελείς, τόσο κουτοί, ώστε να πιστεύουμε τις προηγούμενες απόψεις μας; Και ιδού το παράδοξο που λέγαμε – συμπυκνώνεται πια ως μια αδρή αρχή:όσο πιο ισχυρή είναι μια αντίθετη καινούρια θεωρία, τόσο πιο ισχυρή οφείλει να είναι η εξήγηση γιατί κάποιος υποστήριζε κάποτε αντίθετες απόψεις.
Η Αλήθεια ως Υποκείμενο της νέας φιλοσοφίας
Εδώ λοιπόν μπαίνουμε αισίως στα χωράφια της ψυχολογίας. Και εδώ που τα λέμε, για να είμαστε ειλικρινείς, το μεγαλύτερο τμήμα της παλαιάς φιλοσοφίας δεν είναι παρά ψυχολογία (και λογοτεχνία). Γι’ αυτό άλλωστε έχουμε πει αλλού πως μια ισχυρή θεωρία της κοινωνικής και περιεκτικής συνείδησης χρειάζεται – πέρα από τη μαθηματική, φυσική (και τη συμπαρομαρτούσα βιολογική) ανατροπή – μια κραταιά ψυχολογική θεωρία που θα ανατρέπει εν τοις πράγμασι τη συνηθισμένη ανθρώπινη στάση και συμπεριφορά.
Όταν αποδεικνύουμε πως ο πλανήτης Γη είναι λιγότερο ή περισσότερο στρογγυλός, παραδείγματος χάρη, καλό θα ήταν (σύμφωνα με το παρωχημένο φιλοσοφικό εργαλείο μιας θεωρίας πλάνης) συγχρόνως να διαμορφώσουμε μια πειστική εξήγηση για την παλαιότερη πεποίθηση των ανθρώπων πως η Γη είναι επίπεδη. Εάν σκοπεύουμε να πείσουμε τους αντιπάλους, πρέπει να ξεκινήσουμε τη συνηγορία μας με την αληθοφάνεια της υπόθεσής τους. Να τους πούμε δηλαδή με λίγα λόγια, πως η αίσθηση να βαδίζεις πάνω σε μια επίπεδη επιφάνεια αποτελεί μια άκρως βαρύνουσα εντύπωση για τη συνολική επίπεδη διάσταση της Γης και, άρα, μπορεί να μπει λίγο νερό στο κρασί της. Στα παλιά χρόνια των πρώτων θαλασσοπόρων, κάποιοι ισχυρισμοί των ναυτικών πως είχαν περιπλεύσει τον πλανήτη, πολλές φορές αγνοούνταν ως φημολογίες. Όμως, μπορεί να προσθέσει κανείς, λόγω του αχανούς μεγέθους της Γης η καμπυλότητά της παρουσιάζει ελάχιστη προοδευτικότητα, ώστε να γίνει αντιληπτή με μια βόλτα ή ένα απλό περίπατο στην εξοχή μας. (Παρεμπιπτόντως, φανταστείτε τώρα πόσο δύσκολο είναι για την κοσμολογία να διαπιστώσει την καμπυλότητα ή την επιπεδότητα του σύμπαντος…) Αυτή η θεωρία πλάνης δείχνει ότι η άποψη της Γης ως επίπεδης ήταν λογική άποψη, στη βάση της καλύτερης δυνατής μαρτυρίας που είχαμε στη διάθεσή μας στην προηγηθείσα εποχή.
Σημασία έχει να καταστεί φανερή η κοινή περιοχή των τεκμηρίων πάνω στα οποία βασίζονται τόσο η παλαιά όσο και η νέα επιχειρηματολογία. Βέβαια, ένα επιχείρημα πως η Γη είναι σφαιρική μπορεί φυσικά να είναι έγκυρο και ορθό, ακόμη και αν δεν συνοδεύεται από μια θεωρία πλάνης. Ό,τι προσφέρει μια θεωρία πλάνης είναι η αληθοφάνεια, καθώς δείχνει πως η νέα θεωρία λαμβάνει υπόψη της την τεκμηρίωση και τις ανησυχίες της παλαιάς• στοιχείο της οποίας θα επιτρέψει στους θιασώτες της δεύτερης να υιοθετήσουν μια παραπλήσια άποψη της νέας θεωρίας.
Όμως μια θεωρία της μεγάλης Πλάνης που συνοδεύει την εικονική μας «συνείδηση», έτσι όπως μέχρι τώρα την έχουμε «γνωρίσει», πόση προσπάθεια άραγε χρειάζεται για να αντικατασταθεί από μια γνήσια θεωρία Περιεκτικής Συνείδησης; Απεριόριστη, θα λέγαμε, διότι πρόκειται για μια τεράστια αληθοφάνεια που πρέπει να αντικατασταθεί από μια άλλη πιο …τεράστια αληθοφάνεια! Οπότε καταλήγουμε ότι είναι καλύτερα σε αυτήν την περίπτωση να λέγονται τα πράγματα με το όνομά τους, ωμά και ψυχρά. Μια γνήσια θεωρία της συνείδησης δεν μπορεί (και δεν πρέπει) να «σώσει τα φαινόμενα». Άρα δεν χρειάζεται καμιά μεγαλύτερη θεωρία πλάνης, φυσικά, από τη μεγάλη θεωρία πλάνης της παλαιάς άποψης για τη «συνείδησή» μας. Απλά χρειαζόμαστε Συνείδηση και Τόλμη για να δούμε τα πράγματα καθαρά και ξάστερα. Η παλαιά «συνείδηση», όπως και η παλαιά φιλοσοφία, μας ξεγέλασαν. Η καινούρια Συνείδηση δεν μοιάζει σε τίποτε – μα τίποτε με την παλιά, διότι αν έμοιαζε, έστω και σε κάτι, δεν θα είναι γνήσια Συνείδηση. Άρα η καινούρια θεωρία της περιεκτικής συνείδησης δεν χρειάζεται καμία αληθοφάνεια μιας καινούριας θεωρίας πλάνης και δεν χρειάζεται να σώζει κανένα – μα κανένα – φαινόμενο.
Αρκεί να καταδεικνύει την Αλήθεια αυτή καθεαυτή ως Υποκείμενο.
Posted in: Uncategorized