Οι πιστοί του τέρατος

Posted on 5 Νοεμβρίου 2016

0


Οι πιστοί του τέρατος

 

Από τον Θανάση Χαλκιά

Ένα από τα μεγαλύτερα βαρίδια που κουβαλάει πάνω του ο σημερινός άνθρωπος είναι η φανατική του προσκόλληση στη συνήθεια, την παράδοση, στο γνωστό και τετριμμένο, σε ό,τι τέλος πάντων ονομάζουμε κοινά παραδεκτό. Αυτή η διαπίστωση έρχεται σε αντίθεση με την βαθιά ιδεολογικοποιημένη κοινή αντίληψη περί εξέλιξης του ανθρώπινου πολιτισμού μέσω μιας συνεχούς και μονοσήμαντης κίνησης προς τα μπρος, προς ό,τι ονομάζουμε πρόοδο. Αυτό συμβαίνει γιατί στην πραγματικότητα εκείνο που «προοδεύει» και εξελίσσεται είναι  ο πολιτισμός της κυριαρχίας και της εκμετάλλευσης ο οποίος, όπως η ιστορία έχει δείξει,  μπορεί και χρησιμοποιεί προς όφελός του όλα τα παράγωγα του ανθρώπινου πνεύματος – ιδέες, γνώσεις, τεχνολογία – προκειμένου να αναπαραχθεί. Ο μέσος άνθρωπος, εμφορούμενος από την κοινή λογική, αποτελεί το πιο σίγουρο μέσο για την διαιώνιση αυτή.

Δεν αποτελεί αντίφαση το γεγονός πως όλη η πορεία του πολιτισμού σημαδεύεται από την εμφάνιση κάθε τόσο νέων ιδεών που ωθούν τα πράγματα προς τα εμπρός όταν εμφανίζονται αδιέξοδα σε οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο. Πάντα κάποια φωτισμένα μυαλά εισάγουν καινά δαιμόνια, αλλά κάθε τι το καινούργιο παραμένει σε αναμονή, αναστέλλεται ή ακόμα  καταστέλλεται και δεν εγγράφεται στο σώμα του πολιτισμού παρά μόνο όταν ο μέσος νους το κάνει αποδεκτό ως  νέο γνωστικό σχήμα για την περιγραφή της πραγματικότητας  αντικαθιστώντας το αντίστοιχο παλιό.

Επειδή ο μέσος άνθρωπος είναι η ψυχή και το αίμα του πολιτισμού είναι λογικό ότι η νόηση και συνακόλουθα η παντός είδους υλική της εκδήλωση μέσω της καθημερινής ζωής, αποικίζεται  από το εκάστοτε πολιτισμικό μοντέλο. Τούτο σημαίνει πως δεν υπάρχει πτυχή της ανθρώπινης ζωής που να μην εκπορεύεται από αυτό: η λεγόμενη «κοινή λογική», οι σκέψεις, τα συναισθήματα, η ηθική μας, οι ψυχολογικές μας ανάγκες, οι γλωσσικές έννοιες, ακόμα και η φαντασία μας.

Υπ’ αυτή την έννοια λοιπόν δεν είμαστε απλώς «υπηρέτες» ή οπαδοί του πολιτισμού στον οποίο ζούμε – και εν προκειμένω του δυτικού πολιτισμού – αλλά είμαστε φανατικοί πιστοί του. Καθημερινά ομνύουμε πίστη στο τέρας αυτό. Ας μην νομίσουμε όμως ότι πρόκειται για κανένα πρωτόγονο και βάρβαρο «θρησκευτικό δόγμα». Ο δυτικός πολιτισμός είναι τόσο «πολιτισμένος» που μας αφήνει να τον αμφισβητήσουμε, να τον καταγγείλουμε ακόμα και να ταχθούμε εναντίον του, στο τέλος όμως μας κρατάει δεμένους, ψυχή τε και σώματι στο άρμα του.  Δεν είναι ότι δεν προκαλεί  δυσαρέσκεια έως και δυστυχία (αν και όχι  σε όλους από μας), – βλέπε το σχετικό φροϋδικό έργο « ο Πολιτισμός Πηγή Δυστυχίας». Είναι ότι τον αντιμετωπίζουμε ως κάτι το εξωτερικό το οποίο απλώς μας περιβάλλει χωρίς να καταλαβαίνουμε ότι είμαστε φορείς του.  Αυτό μπορεί να εξηγεί το γεγονός ότι στη διάρκεια της ιστορίας σημειώθηκαν πάμπολλες εξεγέρσεις απέναντι σε επιμέρους εκδηλώσεις της εξουσίας, ο πυρήνας της όμως παρέμενε αλώβητος και επέστρεφε μέσω των ίδιων των εξεγερμένων.

Η κατάσταση φαίνεται ζοφερή. Είμαστε λοιπόν καταδικασμένοι ή μήπως μπορούμε να σπάσουμε αυτά τα δεσμά; Θα μπορούσαμε, αλλά οι πιθανότητες δεν είναι με το μέρος μας: εμείς οι «πολιτισμένοι» δυτικοί, ως γνήσια τέκνα του Διαφωτισμού, απόλυτα διαποτισμένοι από έναν εργαλειακού τύπου ορθολογισμό, είμαστε μαθημένοι να δίνουμε αιωνίως  μάχες απέναντι σε εξωτερικούς εχθρούς. Είμαστε αδιόρθωτα κατακτητικοί απέναντι σε όλα τα άλλα πλάσματα της φύσης και γενικότερα θεωρούμε τον εαυτό μας ως την κορωνίδα στην ιεραρχική – πάντα – κατάταξη όλων των μορφών ζωής. Αυτή η μανία για κυριαρχία άλλωστε χαρακτηρίζει ανέκαθεν όλο το φάσμα της κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης των κοινωνιών μας – πως το είπε ο Αριστοτέλης; : «πολίτης είναι αυτός που είναι ικανός να άρχει και να άρχεται»…

Αφού λοιπόν αυτός ο πολιτισμός μας κατέχει με ένα τρόπο τόσο ολοκληρωτικό, μόνο η ολική του άρνηση μπορεί να αποτελέσει λύση. Δεν είναι νοητό όμως αυτή η άρνηση να  παρουσιάζεται ως ένα εξωτερικό πρόταγμα το οποίο πρέπει να ακολουθήσουμε. Δεν μπορεί να τεθεί βολονταριστικά, ούτε να αποτελεί μια ηθική επιταγή, ούτε μια επιλογή με κριτήρια ωφελιμιστικά, ούτε πολύ περισσότερο μια ψυχολογική ανάγκη. Είναι μάλλον μια άρνηση λογικής – άρα και γνήσια συναισθηματικής – τάξης, με πηγή εσωτερική.

Στο σημείο αυτό η κοινή λογική αντιδρά λυσσαλέα και ζητά επίμονα να ορίσουμε τον τρόπο, τη διαδικασία, τα στάδια της μετάβασης από τον «εδώ και τώρα πολιτισμό» στην άρνησή του. Αυτό δεν γίνεται. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να δώσουμε μια αναλογία: άραγε όταν ονειρευόμαστε συνεχίζουμε να είμαστε  ο εαυτός μας όπως στο ξύπνιο μας ή είμαστε κάποιος άλλος; Είμαστε εδώ ή στο «επέκεινα»; Δεν είναι άραγε μια κατάσταση στην οποία ένας άλλος εαυτός μας εμφανίζεται να δρα σε μια εναλλακτική πραγματικότητα, όπου αίτια και αιτιατά μπερδεύονται, ο χρόνος κυλά ακανόνιστα, η ατομική ταυτότητα αλλοιώνεται και η γλώσσα παίρνει μορφή και ζωντανεύει μπροστά στα μάτια μας;

Βέβαια, απαραίτητη προϋπόθεση για να εμφανιστεί αυτό του «αλλού»  είναι να θέλουμε να ονειρευτούμε.

 

https://iamarevi.wordpress.com/2016/06/03/%CE%BF%CE%B9-%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%AD%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82/

Posted in: Uncategorized