Ενάντια στην λήθη #02 «Η Μάχη της Σκάλας 5 Μαΐου 1944»

Posted on 10 Νοεμβρίου 2016

1


Ενάντια στην λήθη #02 «Η Μάχη της Σκάλας 5 Μαΐου 1944»

Εισαγωγικό σημείωμα του Shades
Η παρούσα έρευνα δημοσιεύτηκε πριν μια εβδομάδα στην σελίδα της Αυτόνομης Πρωτοβουλίας Ενάντια στην Λήθη, μιας μικρής κομμουνιστικής συλλογικότητας που δραστηριοποιείτε στην Νότια Πελοπόννησο. Την δημοσιεύουμε στην ηλεκτρονική περιοδική έκδοση Shades χωρίς ιδιαίτερες προσθήκες και άλλα σχόλια. Το προλογικό σημείωμα παρακάτω νομίζουμε ότι είναι υπεραρκετό και ξεκαθαρίζει τις επιδιώξεις και τους ιδιαίτερους στόχους που έχουμε θέσει ως ομάδα μελέτης της τοπικής ιστορίας της Λακωνίας. Ο αναγνώστης/τρια ίσως θα πρέπει να λάβει υπόψιν το γεγονός ότι οι δυσκολίες στην ανεύρεση στοιχείων είναι τεράστιες, ωστόσο η πραγματικότητα αυτή δεν μας ενοχλεί, αντίθετα μας βάζει την πρόκληση να πειραματιστούμε με όποιο τρόπο μπορούμε για να ξεπεράσουμε αυτό το εμπόδιο.
Όλες οι δημοσιεύσεις της στήλης “Ενάντια στην Λήθη” 
Η συγκεκριμένη δημοσίευση αποτελεί την 7η κατά σειρά του ειδικού αφιερώματος «Φάκελος-Λακωνική Ιστορία» που έχουμε ξεκινήσει εδώ και περίπου 9 μήνες. Όπως έχουμε επισημάνει και στα προηγούμενα εισαγωγικά σημειώματα, επιδίωξή μας είναι η καταγραφή της ιστορίας της περιοχής της Λακωνίας από μία ανταγωνιστική κομμουνιστική σκοπιά, κόντρα στις επίσημες και ανεπίσημες προσπάθειες διαστρέβλωσης των ιστορικών γεγονότων, αλλά και κόντρα στην ίδια την κυρίαρχη ιδεολογική αφήγηση του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους. Άλλωστε, αφορμή για την συγκρότηση αυτής της μικρής ομάδας μελέτης στάθηκε μία τέτοια απόπειρα διαστρέβλωσης της ιστορίας από τους φασίστες της περιοχής μας το τελευταίο διάστημα.
Πρόκειται για μία απόπειρα ιστορικού ρεβιζιονισμού-αναθεωρητισμού από την πλευρά των νεοναζί στην Λακωνία, η οποία επιχειρεί να παρουσιάσει τα φασιστικά τάγματα ασφαλείας ως αγωνιστές και τους παρτιζάνους του ΕΛΑΣ ως εγκληματίες. Γι’ αυτό ακριβώς στην οπτική μας ο ιστορικός αντίλογος απέναντι στους φασίστες είναι κομβικής σημασίας. Όπως και να έχει όμως, καλούμε την/ον αναγνώστρια/η του παρόντος κειμένου να μην εκλάβει την προσπάθεια μας ως μία άκριτη αγιοποίηση των παρτιζάνων του ΕΛΑΣ.Στόχος μας είναι να μην χαθεί αυτή η ιδιαίτερη ιστορία μέσα στην λήθη και όχι κάποιο είδος πολιτικής αποκατάστασης των κομμουνιστών/τριων της εποχής εκείνης, ή η σκόπιμη αγνόησή των τραγικών λαθών που έκαναν.
Πάγια θέση των συμμετεχόντων σε αυτήν την ομάδα μελέτης είναι ότι το κομμουνιστικό κίνημα της περιόδου και η ηγεσία του είχε τεράστια προβλήματα και αντιφάσεις στην πολιτική του στρατηγική. Οι καταστροφικές εθνοπατριωτικές αφηγήσεις ηγεμόνευσαν στις γραμμές του ΚΚΕ και του ΕΛΑΣ, καθορίζοντας εξ’αρχής τον χαρακτήρα της επανάστασης στην Ελλάδα. Αποτέλεσμα αυτού δεν ήταν άλλο από την ήττα της σοσιαλιστικής προοπτικής και την σφαγή χιλιάδων αγωνιστών/τριών από τους Έλληνες φασίστες.
Παρόλα αυτά όμως δεν θα μπορούσαμε να πούμε, όπως κάνουν άλλοι με τεράστια ευκολία σήμερα, εκ των υστέρων και εκ του ασφαλούς ότι οι χιλιάδες κομμουνιστές και κομμουνίστριες την περίοδο της ναζιστικής κατοχής και του μετέπειτα εμφυλίου πολέμου μάχονταν μόνο για κάποια «εθνική ιδέα». Την θέση αυτή την τεκμηριώνει η ίδια η ιστορική πορεία, τα χιλιάδες αντιπαραδείγματα κοινωνικής οργάνωσης στις περιοχές που απελευθέρωσε ο ΕΛΑΣ. Η εμπλοκή των Μακεδόνων/σων στο κομμουνιστικό κίνημα, οι Εβραίοι παρτιζάνοι στις γραμμές του ΕΛΑΣ, οι διεθνείς μεραρχίες με Γερμανούς και Ιταλούς κομμουνιστές, δεν είναι παρά λάμψεις φωτός, ρήγματα στην κανονικότητα της καπιταλιστικής κυριαρχίας στην χώρα μας. Δεν θα μπορούσαμε να αφήσουμε απέξω και τις μεγάλες απεργίες και κινητοποιήσεις της εργατικής τάξης στις μεγάλες πόλεις.
Κάπου εδώ πρέπει επίσης να κάνουμε ξεκάθαρο και το εξής: μια προσεκτική ματιά στα γεγονότα προϋποθέτει αποδέσμευση από τον εθνικό μύθο της ηρωικής αντίστασης του «ελληνικού λαού» ως ένος ενιαίου εθνικού υποκειμένου απέναντι στην ναζιστική και φασιστική κατοχή. Σε ένα καπιταλιστικό κράτος, ειδικά σε περιόδους εκτεταμένης κρίσης του, δεν υπάρχουν ούτε ενιαίες συμπεριφορές, ούτε ενιαία συμφέροντα με βάση κάποιο εθνικό ιδανικό. Αυτό ας το βάλουν καλά στο μυαλό τους και οι διάφοροι αριστεροί πατριώτες που αποθεώνουν σήμερα το ΕΑΜ και την «Εθνική Αντίσταση», αλλά και οι επίσημοι φορείς του κράτους οι οποίοι παρουσιάζουν τον εθνικό κορμό ως μία ηρωική κοινότητα η οποία τα έβαλε με τον Άξονα. Όπως θα δούμε και σε αυτήν την δημοσίευση, ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας ανέλαβε τον ρόλο του θύτη, οπλίστηκε από την ναζιστική στρατιωτική μηχανή με στόχο την συντριβή του «κομμουνιστικού κινδύνου». Άλλωστε, οι μνήμες από τα φρικιαστικά εγκλήματα των ταγμάτων ασφαλείας, η συνεργασία του ελληνοχριστιανικού στοιχείου με τους ναζί στις εκτοπίσεις Ελλήνων Εβραίων (βλ. Θεσσαλονίκη και Γιάννενα) είναι ακόμα νωπές. Να ένας ακόμα λόγος λοιπόν, που πρέπει να δούμε την ιστορία κάτω από ένα διαλεκτικό κριτικό πρίσμα και όχι μέσα από ιδεολογικές αφηγήσεις είτε αυτές των διαφόρων αριστερο-πατριωτών, είτε άλλων πιο «μεταμοντέρνων αντίφα χρήσεων».
Περνώντας τώρα στα περιεχόμενα της 7ης δημοσίευσης του «Φακέλου-Λακωνική Ιστορία», παρουσιάζουμε: α) στοιχεία από την μάχη της Σκάλας την 5η Μαϊου 1944 μεταξύ των παρτιζάνων του ΕΛΑΣ και των ταγμάτων ασφαλείας συνοδευόμενοι από τους Γερμανούς και β) διάφορες άλλες μάχες μεταξύ των ίδιων εμπλεκομένων πλευρών στα χωριά της ευρύτερης περιοχής του σημερινού Δήμου Ευρώτα τον μήνα Μάη 1944.
Τα στοιχεία για την μάχη της Σκάλας είναι ελάχιστα, όπως το ίδιο συμβαίνει και για άλλες μάχες που έγιναν στην ευρύτερη περιοχή. Όσον αφορά τις πηγές μας, για να γράψουμε αυτό το άρθρο, παραπέμπουμε στο τέλος του κειμένου για την ελάχιστη βιβλιογραφία και τους συνδέσμους που βρήκαμε στο διαδίκτυο *. Ως επίλογο αυτού του εισαγωγικού σημειώματος θα θέλαμε να επαναλάβουμε ότι οποιαδήποτε συμβολή, διόρθωση και σχόλιο πάνω σε αυτήν την δημοσίευση και το εγχείρημα μας γενικότερα εκτός από καλοδεχούμενη είναι και απαραίτητη.
 Η Μάχη της 5ης Μαϊου του 1944 στην Σκάλα Λακωνίας
Πολυβολείο των ταγματασφαλιτών στην Σκάλα

Πολυβολείο των ταγματασφαλιτών στην Σκάλα
Για πολλούς/ες στην Σκάλα Λακωνίας η 5η Μαϊου δεν είναι παρά η ονομασία ενός εκ των δύο κεντρικών δρόμων της πόλης. Είναι ιδιαίτερα θλιβερό ότι ελάχιστοι γνωρίζουν ότι η ονομασία αυτή συνδέεται με μία μάχη καθοριστικής σημασίας μεταξύ των παρτιζάνων του ΕΛΑΣ και των Ταγμάτων Ασφαλείας που έδρευαν στην Σκάλα Λακωνίας τον Μάιο του 1944. Οι περισσότεροι από τους πρωταγωνιστές (επιζώντες) της μάχης αυτής έχουν σήμερα εν έτει 2016 πεθάνει, και οι πληροφορίες που σώζονται, είναι ελάχιστες.
Στις 5 Μαϊου 1944 ισχυρή δύναμη παρτιζάνων και δη το 1ο Τάγμα του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ επιτέθηκε στους άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Σκάλα Λακωνίας. Στη συμπλοκή αυτή, στο πλευρό των Ταγμάτων Ασφαλείας επενέβησαν και τα γερμανικά στρατεύματα, στέλνοντας ένα λόχο της 116ης Μονάδας Αναγνώρισης (2. Schw. A. A 116), ενώ συμμετείχε και η Γερμανική Αεροπορία (luftwaffe)με ένα αναγνωριστικό αεροσκάφος που έκανε την εμφάνιση του πάνω από την περιοχή της Σκάλας γύρω στις 4 το απόγευμα της ίδιας ημέρας. Η πολεμική συμπλοκή έληξε την επόμενη μέρα έπειτα από υποχώρηση των ανταρτών με μεγάλες απώλειες και από τις δύο πλευρές. Σύμφωνα με τα γερμανικά αρχεία (που σώζονται μέχρι και σήμερα), οι απώλειες από μεριάς των ανταρτών ήταν 64 νεκροί και 11 τραυματίες, ενώ οι φασίστες από τα τάγματα ασφαλείας είχαν 17 νεκρούς και 24 τραυματίες. Εντούτοις τα παραπάνω στοιχεία, όπως τα κατέγραψαν οι ναζί, φαίνεται ότι δεν αντιπροσωπεύουν τα πραγματικά νούμερα, καθ’ όσον ο πραγματικός αριθμός των απωλειών από πλευράς των ανταρτών πρέπει να ήταν αισθητά μικρότερος. Ο Παντελής Ρουμάνης [1] κάνει λόγο για 13 νεκρούς από τον ΕΛΑΣ και περίπου 15 νεκρούς από τα Τάγματα Ασφαλείας. Επίσης και ο Κώστας Βουγιουκλάκης [2] (από τις μαρτυρίες του οποίου έχουμε χρησιμοποιήσει στοιχεία και στο παρελθόν) κάνει λόγο για 18 νεκρούς και 15 τραυματίες από την πλευρά του ΕΛΑΣ. Η περίφημη αυτή μάχη της Σκάλας εκτιμούμε ότι είχε ιδιαίτερη σημασία για τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, και αυτό γιατί από την έκβασή της θα μπορούσαν να οργανώσουν την επίθεση τους στα ναζιστικά στρατεύματα κατά την διάρκεια της άτακτης αποχώρησής τους από την περιοχή της Λακωνίας.
Όπως είναι φυσικό, διάφοροι φασίστες στην Λακωνία σήμερα, μερικοί μάλιστα και με την ιδιότητα του «blogger», έχουν επιχειρήσει άπειρες φορές να παραχαράξουν τα γεγονότα και να παρουσιάσουν τα Τάγματα ως δήθεν αντιστασιακούς και χασάπηδες, όπως ο Κατσαρέας και ο Παυλάκος, ως αγίους, προσπάθειές τους με μεγάλη αποδοχή από τον τοπικό πληθυσμό. Στην περίπτωση των τελευταίων -περιττό να πούμε- ότι ξέρουν μέχρι και οι πέτρες το «ανθρωπιστικό» τους έργο. Με τέτοιου είδους παραπλανητικές δημοσιεύσεις θα ασχοληθούμε και στο μέλλον, εφόσον τελειώσουμε την καταγραφή των κυριοτέρων γεγονότων που εκτυλίχθηκαν κατά την διάρκεια του πολέμου.
Άλλες μάχες τον Μάη 1944 στην ευρύτερη περιοχή του σημερινού Δήμου Ευρώτα
Πέντε μέρες μετά την μάχη της Σκάλας, στις 10 Μαϊου 1944, ο 2ος Λόχος του 1009ου Τάγματος Αμύνης Φρουρίων (2./Fest. Inf. Btl. 1009) λόγω ανεπαρκούς εφοδιασμού από το Γερμανικό Ναυτικό, εγκατέλειψε τη Μονεμβάσια και μετακινήθηκε στην περιοχή Λεβέτσοβα (Κροκεές) Σκάλας, με το σκεπτικό ότι έτσι θα μπορούσε να τροφοδοτείται από το λιμάνι του Γυθείου που βρίσκεται 18 χιλιόμετρα από την Σκάλα. Βέβαια η παραπάνω επιλογή των στρατευμάτων των ναζί αποσκοπούσε και στην αντιμετώπιση των παρτιζάνικων δυνάμεων. Στην Μονεμβάσια παρέμεινε μόνο μία μονάδα του Γερμανικού Ναυτικού παρέα με μία ομάδα Ελλήνων φασιστών εθελοντών με αποστολή την φύλαξη της πόλης και του λιμανιού από τους παρτιζάνους του ΕΛΑΣ.
Την επόμενη κιόλας μέρας της άφιξης τους στην περιοχή ανάμεσα στα Λεβέτσοβα (Κροκεές) και την Σκάλα, οι στρατιώτες του 1009ου τάγματος των ναζί αντάλλαξαν πυρά με τους αντάρτες βορειοδυτικά της Σκάλας, χωρίς ωστόσο να υπάρξουν απώλειες για καμία από τις δύο πλευρές.
Στις 19 Μαϊου 1944, ο διοικητής του 68ου σώματος στρατού Helmut Felmy[3] που αργότερα δικάστηκε για εγκλήματα πολέμου στην Ελλάδα και καταδικάστηκε μόνο σε 15 χρόνια φυλάκισης (για να απελευθερωθεί πολύ νωρίτερα) στις διάσημες δίκες της Νυρεμβέργης, κήρυξε την Πελοπόννησο εμπόλεμη ζώνη. Ο Felmy διόρισε διοικητή της Πελοποννήσου τον Karl von Le Suire [4] που έγινε γνωστός ως ο υπεύθυνος που έδωσε την διαταγή για την σφαγή των Καλαβρύτων. Ο Le Suire, αργότερα αιχμαλωτίστηκε από τον Κόκκινο Στρατό τον Μάιο του 1945 και πέθανε κατά την διάρκεια της αιχμαλωσίας του τον Ιούνιο 1954. Με την ανάληψη των καθηκόντων του στην Πελοπόννησο ο Le Suire εξέδωσε διαταγή για την απαγόρευση κυκλοφορίας μεταξύ της 6ης βραδινής και της 6ης πρωινής. Η διαταγή προέβλεπε ότι όποιος πολίτης δεν τηρούσε τις ώρες αυτές θα εκτελείτο επιτόπου. Απαγορεύονταν μεταξύ άλλων και οι συναθροίσεις άνω των 5 ατόμων, κάθε επικοινωνία με τηλέγραφο ή ταχυδρομείο, καθώς και η χρήση οποιουδήποτε μέσου μεταφοράς. Στις ορεινές περιοχές απαγορευόταν η μετακίνηση από το ένα χωριό στο άλλο. Τις επόμενες τρεις μέρες που ακολούθησαν, οι ναζί οργίασαν σε βάρος αμάχων, σκοτώνοντας 29 άτομα και συλλαμβάνοντας άλλους 109, μόνο και μόνο για την παραβίαση των ωρών κυκλοφορίας.
Στις 22 Μαϊου 1944, οι παρτιζάνοι του ΕΛΑΣ επιχείρησαν μία νέα επίθεση σε μία φάλαγγα των ναζί στη Σκάλα. Οι ναζί, όμως, ήταν καλά εξοπλισμένοι με πυροβόλα και αντιαεροπορικά και απώθησαν τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ στην περιοχή μεταξύ Βλαχιώτη – Γράμμουσας.
Η επιχείρηση «Φλαμίγκο»
Στις 27 Μαϊου 1944, ξεκίνησε η εκκαθαριστική επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Φλαμίγκο». Σκοπός της ήταν η καταπολέμηση των δυνάμεων του ΕΛΑΣ στην περιοχή Σπάρτης – Γυθείου – Μονεμβασίας – Μολάων – Γερακίου. Στην επιχείρηση αυτή συμμετείχαν το 1ο Τάγμα του 737ου Συντάγματος καταδρομών των δυνάμεων των ναζί και οι Έλληνες φασίστες του Τάγματος Ασφαλείας Τριπόλεως.
Την τελευταία μέρα του Μαϊου 1944 οι αντάρτες πραγματοποίησαν ενέδρα μεταξύ Σκάλας – Λεβέτσοβα, χωρίς όμως να προκαλέσουν απώλειες στις δυνάμεις των ναζί.
Αντί επιλόγου
Κάπου εδώ τελειώνουμε μία πρώτη καταγραφή των γεγονότων που έλαβαν χώρα στην ευρύτερη περιοχή της Σκάλας Λακωνίας και των περιχώρων τον Μάη του 1944 και μαζί τελειώνει και αυτή η 7η δημοσίευση του Φακέλου Λακωνική Ιστορία. Πολύ σύντομα θα επανέλθουμε με νέα στοιχεία ίσως και εμπλουτισμού αυτής εδώ της δημοσίευσης με περισσότερα στοιχεία από τις μάχες.
Πηγές/Βιβλιογραφία/Σημειώσεις
* Τα στοιχεία για τις μάχες τα πήραμε από το βιβλίο του Τάσου Αναστασάκη «Το αεροδρόμιο των Μολάων – χρονικό της δράσης των Γερμανών στην Νοτιοανατολική Λακωνία 1941 – 1944» όπου χρησιμοποιήσαμε και στις προηγούμενες δημοσιεύσεις
[1] Παντελής Ρουμάνης «Πολεμώντας για λευτεριά και δικαιοσύνη εκδόσεις Ιδιομορφή Σπάρτη 2006
[2] Βουγιουκλάκης Κώστας «Η εθνική αντίσταση στην Λακωνία» Εκδόσεις Τροχαλία Αθήνα 2000
[3] Hellmuth Felmy γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1885 και πέθανε ελεύθερος στο Darmstadt της δυτικής Γερμανίας σε ηλικία 80 χρόνων.Αν και δικάστηκε στις δίκες της Νυρεμβέργης για εγκλήματα πολέμου στην Ελλάδα και καταδικάστηκε τελικώς σε 15 χρόνια φυλάκισης, αποφυλακίστηκε το 1951 αποδεικνύοντας για ακόμα μια φορά την φύση της «αστικής δικαιοσύνης» στην μεταπολεμική Δυτική Γερμανία.
[4] Ο Λε Σουίρ γεννήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 1898 στο Ουντερβέσσεν της Βαυαρίας από οικογένεια Καλβινιστών – Ουγενότων από την Γαλλία. Παππούς του ήταν ο Γκέοργκ Βίλχελμ φον Λε Σουίρ (γνωστός στην Ελλάδα ως «Λεσσουίρος») που είχε έλθει στην Ελλάδα ως συνταγματάρχης του στρατού που συνόδευε τον Όθωνα το 1833, όταν ο τελευταίος ήλθε να αναλάβει τη θέση του Βασιλέα των Ελλήνων. Έγινε γνωστός ως ο υπεύθυνος που έδωσε την διαταγή για την σφαγή των Καλαβρύτων. Πιάστηκε από τον Κόκκινο Στρατό και πέθανε σε κατάσταση αιχμαλωσίας κάπου στην ΕΣΣΔ το 1954.
 
πηγή:
 
Posted in: Uncategorized