Από τον Γκρίλο ως τον Ιγκλέσιας και από εκεί στον Κάστρο: τόσο μακριά μα και τόσο («παράδοξα») κοντά

Posted on 10 Δεκεμβρίου 2016

0


Από τον Γκρίλο ως τον Ιγκλέσιας και από εκεί στον Κάστρο: τόσο μακριά μα και τόσο («παράδοξα») κοντά

 

Από τον Δημήτρη Φασόλη

Ο θάνατος του Φιντέλ Κάστρο έφερε, για ακόμη μια φορά, στο προσκήνιο και τον δημόσιο αντί-λογο το ζήτημα του κουβανικού καθεστώτος, καθώς και του σοσιαλιστικού πειράματος γενικότερα στην υφήλιο. Ήταν κομμουνιστικό και επαναστατικό το καθεστώς του Κάστρο; Τι είναι επανάσταση; Ποιος ο ρόλος της κουβανικής επανάστασης στον ιστορικό ρου και στην (όποια) κοινωνική αλλαγή; Ας κάνω ξεκάθαρο εδώ ότι δεν έχω τη φιλοδοξία να απαντήσω σε όλα αυτά τα ζητήματα στα περιορισμένα όρια ενός άρθρου-σχόλιο στην επικαιρότητα. Θα επικεντρωθώ σε κάποια χαρακτηριστικά, κατά την δική μου οπτική, της κουβανικής κοινωνίας και σε ορισμένες ομοιότητες που διακρίνω ανάμεσα σε – κατά τ’ άλλα – διαφορετικά κοινωνικά μοντέλα και ιδεολογικά μορφώματα.

Καταρχήν, η σημασία και ο καταλυτικός ρόλος της κουβανικής επανάστασης στη διεθνή ιστορική σκηνή και στα σύγχρονα επαναστατικά κινήματα είναι αναμφισβήτητη – αν και για μια μεγάλη περίοδο η προσωπικότητα του Τσε Γκεβάρα (και το πρόταγμά του για «διαρκή επανάσταση») ήταν που έδινε τον τόνο και την ξεχωριστή αίγλη του επαναστατικού οράματος στους εξεγερμένους και αγωνιστές, όπου γης. Όμως, με τα χρόνια, το καθεστώς Κάστρο εξελίχθηκε σε κάτι πολύ διαφορετικό: ένα αυταρχικό, κρατικίστικο καθεστώς. Με όλα τα σημαντικά επιτεύγματά του στο κοινωνικό επίπεδο (παιδεία, υγεία) δεν μπορεί να θεωρηθεί ένα κομμουνιστικό ή επαναστατικό κοινωνικό μοντέλο. Εξάλλου, καθεστώς και επαναστατικό είναι σχήμα οξύμωρο. Η κουβανική κοινωνία «κόλλησε» με όλες τις ασθένειες του κρατικού σοσιαλ-καπιταλισμού: το άτομο ασφυκτιά από την έλλειψη αυτό-καθορισμού, αυτόνομης προσωπικότητας, ελευθερίας έκφρασης, ελευθερίας επιλογής – έστω και με την ψευδεπίγραφη εκδοχή τους στον φιλελεύθερο καπιταλισμό. Πολλοί βασανίζονταν σε αυτά τα «σοσιαλιστικά» καθεστώτα από τον θανατερό κρατικό έλεγχο πάνω στη ζωή και στη σκέψη τους, από την καταστολή και το φακέλωμα, και πολλοί από αυτούς βίωναν το βαρύ και σκληρό χέρι του κράτους που τιμωρούσε αυστηρά τους αντιφρονούντες, που ήθελαν να σκέπτονται και να ζουν διαφορετικά, με έναν αέρα ελευθερίας και ανεξαρτησίας. Αυτό σίγουρα είναι δυσφήμιση του κομμουνισμού και της επανάστασης – δεν μπορεί βέβαια να αποτελεί επαναστατική πρόταση για το σήμερα.

Η μονοτονία-μιζέρια της καθημερινής ζωής, όπου ο άνθρωπος είναι απλά ένας αριθμός για το κρατικά ελεγχόμενο και απρόσωπο πολιτικό και κοινωνικό σύστημα (την απάνθρωπη και απρόσωπη γραφειοκρατία), ήταν αυτή που έκανε την αίγλη του «αντίπαλου συστήματος» να αυξάνει συνεχώς την επιρροή της στο φαντασιακό των υπηκόων των κρατικοδίαιτων σοσιαλιστικών χωρών. Χωρίς να υποτιμώνται βέβαια οι επιμέρους κοινωνικές και πολιτικο-ιδεολογικές διαφορές μεταξύ τους. Όσο για την παιδεία και την υγεία, τομείς για τους οποίους μπορεί να καυχιέται και να υπερηφανεύεται το κουβανικό καθεστώς, ας μην ξεχνάμε ότι είναι κι αυτοί τρόποι προπαγάνδας μιας πατριωτικής και εθνικής ιδεολογίας, τουλάχιστον έτσι εργαλειοποιούνται στα χέρια της εξουσίας. Κάθε έθνος-κράτος εξάγει και διαφημίζει τα αγαθά στα οποία υπερτερεί, λόγω της ποιότητάς τους. Με αυτόν τον τρόπο αποκτά οπαδούς στη διεθνή σφαίρα και ενισχύεται ιδεολογικά και πολιτικά. Γιατί ούτε από την ιδεολογία του έθνους ή της πατρίδας γλύτωσε ο κουβανέζικος «σοσιαλισμός». Ξέρουμε όμως ότι σοσιαλισμός σε μια χώρα δεν επιβιώνει: κλείνεται στον εαυτό του και μαραζώνει, παρακμάζει σε μια ολοκληρωτική καρικατούρα λαϊκίστικου, σοσιαλ-κρατικού εθνισμού.

Έτσι, καταρρέει και ο μύθος της ανεξάρτητης και ελεύθερης χώρας. Διότι η Κούβα ήταν πλήρως εξαρτημένη από τη Σοβιετική Ένωση, δεν θα επιβίωνε χωρίς τη βοήθεια και τη στήριξή της, σε όλα τα επίπεδα. Ενώ όταν έπαψε το κρατικό οξυγόνο της υπερδύναμης, η Κούβα πήρε την κάτω βόλτα. Ας μην ξεχνάμε εξάλλου ότι ο ίδιος ο Κάστρο ξεκίνησε ιδεολογικά ως εθνικιστής που «στρατολογήθηκε» ιδεολογικά από τον Γκεβάρα. Και για τους δύσπιστους, την καλύτερη σύνδεση κουβανικής επανάστασης και εθνικής-πατριωτικής επανάστασης την έκανε ο πρωθυπουργός μας, στον επικήδειο λόγο του, όπου έβαλε δίπλα-δίπλα τις φουστανέλες, το «ελευθερία ή θάνατος», το «για την πατρίδα», του 1821 με τα επαναστατικά λάβαρα και το κοινωνικό πείραμα που επιχειρήθηκε στην μακρινή Κούβα. Και τι μένει τελικά; Μα η «πατρίδα» και το «έθνος», το κοινό στοιχείο που συνδέει μ’ ένα αόρατο νήμα τον κρατικό-αυταρχικό καπιταλισμό με τον φιλελεύθερο καπιταλισμό έμμεσης  χειραγώγησης και ελέγχου – αλλά εξίσου αποτελεσματικών. Αλλά επίσης ενώνει όλο το ιδεολογικοπολιτικό φάσμα: από την ακροδεξιά έως την αριστερά, ακόμη κι ένα κομμάτι της αντιεξουσίας. Όμως η πατρίδα και το έθνος, οδηγούν σε κλείσιμο των κοινωνιών, σε αμυντική στάση και τελικά στον εθνικισμό, στον σωβινισμό, στον πόλεμο. Είναι το άλλοθι της εξουσίας, αριστερής και δεξιάς, τόσο για την καταπίεση-εκμετάλλευση στο εσωτερικό, όσο και για την επιθετική επέκταση (στρατιωτική ή οικονομική) στο εξωτερικό. Είναι το κλείσιμο της σκέψης και του πολιτισμού σε στενούς ορίζοντες (σύνορα που διαχωρίζουν το «εμείς» από το «οι άλλοι») ή στην στυγνή κυριαρχία των ισχυρών έναντι άλλων λαών και χωρών.

Πώς εξηγείται το πισωγύρισμα αυτό σε μύθους και ψευδαισθήσεις του παρελθόντος; Οι άνθρωποι όταν βρίσκονται σε αδιέξοδο, συνειδησιακό και ψυχολογικό, συνηθίζουν να γυρνούν σε παλιά δοκιμασμένα και οικεία πράγματα που ελπίζουν ότι θα τους δώσουν λύσεις και θα τους οδηγήσουν στη σωτηρία. Τέτοια πράγματα είναι η πατρίδα, το έθνος, η φυλή, η οικογένεια, η εκκλησία κλπ. Σήμερα είναι ολοφάνερο και πολύ πιεστικό-αγχωτικό το αδιέξοδο στην επαναστατική θεωρία και πράξη και γενικότερα στον τρόπο αντίληψης και σκέψης του ανθρώπου. Το άγχος και η ανασφάλεια που προκαλεί αυτό το θεωρητικό, συνειδησιακό και πολιτισμικό έλλειμμα (κενό), πιστεύεται λανθασμένα ότι ξεπερνιούνται με τη νοσταλγία και τη στροφή σ’ ένα πλανερό «ιδανικό» παρελθόν, όμως γρήγορα επανακάμπτουν δριμύτερα και πιο απειλητικά.

Όταν ένα ψευδο-σοσιαλιστικό καθεστώς χάνει το κύρος του στο εσωτερικό του, λόγω της ανελευθερίας ή της σκληρότητας στη διακυβέρνησή του, λόγω του ότι αντίκειται στις βαθύτερες ψυχολογικές και υπαρξιακές ανάγκες του ανθρώπου, τότε παρακμάζει και καταρρέει, όπως συμβαίνει στην Κούβα, στην Κολομβία και στα εναπομείναντα εθνο-πατριωτικά κρατικιστικά «σοσιαλιστικά» καθεστώτα. Η καπιταλιστική αγορά θριαμβεύει, εφόσον τα κράτη αυτά επιβίωναν εν μέσω της διεθνούς καπιταλιστικής αγοράς-οικονομίας, και με υπόβαθρο τον πατριωτισμό-εθνισμό και τον κρατικό αυταρχισμό, δηλαδή δομικά χαρακτηριστικά του εξουσιαστικού-εκμεταλλευτικού συστήματος. Για να μην αναφέρουμε τα φαινόμενα διαφθοράς, ρουσφετιού, προνομίων των «δικών μας παιδιών», των λίγων εκλεκτών μελών της κομματικής και γραφειοκρατικής ελίτ, που ζουν σε πολύ καλύτερες συνθήκες από τους υπηκόους τους, τους φτωχούς και εξαθλιωμένους εργάτες και υπαλλήλους  (κατά τη γνωστή ρήση «μερικά ζώα είναι πιο ίσα από τα άλλα»…). Ενώ για την πλέμπα, επιφυλάσσεται η εξαχρείωση της πορνείας, του μαύρου εμπορίου και της μαύρης εργασίας σε τουριστικά θέρετρα, με αντάλλαγμα μια μικρή γεύση ή την ελπίδα ότι θα χαρούν τις καπιταλιστικές απολαύσεις. Ίσως η Κούβα διαφέρει ως ένα βαθμό, με την έννοια ότι το καθεστώς Κάστρο χαίρει μιας κοινωνικής αποδοχής και υποστήριξης (και λόγω μάλλον της κουλτούρας των ανθρώπων). Όμως οι αδυναμίες του, τα σημεία όπου χωλαίνει, όπως και τα φαινόμενα παρακμής είναι ορατά τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε εξωτερικούς παρατηρητές.

Ωραία όλα αυτά, θα μου πείτε, και τι δουλειά έχει ο Γκρίλο με τον Ιγκλέσιας; Μα, ό,τι σχέση έχει … η εθνικόφρων έπαρση για τις γερμανικές αποζημιώσεις με τις εθνικιστικές κορώνες των τούρκων πολιτικών ηγετών. Δηλαδή εθνικισμό, πατριωτισμό, λαϊκισμό, κρατισμό και υποβόσκοντα φασισμό. Ας σχολιάσουμε καταρχάς τους δυο ευρωπαίους πολιτικούς. Ο πρώτος μιλάει για έθνος, πατρίδα (οπωσδήποτε ανεξάρτητα), για πουλημένους πολιτικούς κλπ, για την εξουσία στον λαό, δηλαδή μια από τα ίδια, ό,τι δηλαδή λένε όλοι οι καθεστωτικοί πολιτικοί εναντίον των οποίων ξιφουλκεί και δεν συγκρατεί τη γλώσσα του (αφού τους στολίζει με διάφορα κοσμητικά επίθετα που διεγείρουν την αυτό-απαξίωση των μαζών που εκφράζεται με την ορμή της εκδίκησης). Τώρα γιατί θα πρέπει εμείς οι απλοί πολίτες να πιστέψουμε ότι μόνο αυτός λέει την αλήθεια και ότι θα είναι φερέγγυος, μόνο αυτός το ξέρει. Ο δεύτερος; μια από τα ίδια κι αυτός, μόνο που βάζει και λίγο αλατοπίπερο (σοσιαλισμός, τύπου Κούβας και Κολομβίας). Δηλαδή πολύ κρατισμός-πατριωτισμός-σοσιαλίζων ολοκληρωτισμός.

Και ας κλείσουμε σιγά-σιγά με τα δυο τελευταία .. άσχετα ζητήματα. Πέρα από την ιστορική αμάθεια και την ιδεολογική εμπάθεια-δογματισμό, η αμφισβήτηση διεθνών νόμων, συνθηκών και συμφωνιών από την ελληνική μεριά, σχετικά με το θέμα των αποζημιώσεων, έδωσε το παράδειγμα (όπως ήταν φυσικό και αναμενόμενο) και στους γείτονές μας – εξίσου εθνικιστές-πατριώτες-κρατιστές-εξουσιομανείς με τους «δικούς μας» – οι οποίοι το ακολούθησαν πιστά (όχι ότι δε θα το έθεταν, αφού τους προσδίδει πολιτική υπεραξία στο ταραγμένο και προβληματικό εσωτερικό τους μέτωπο, όσο και λόγω και της γεωπολιτικής υπεροχής τους). Δηλαδή, στα παλιά μας τα παπούτσια οι διπλωματικές συμφωνίες και συνθήκες, εμείς έτσι γουστάρουμε, γιατί είμαστε μάγκες και απαιτούμε να τα διαλύσουμε όλα. Ενώ και η αριστερή μας κυβέρνηση συναγωνίζεται επάξια τους αστούς ή νεόκοπους σουλτάνους πολιτικούς: ο ξαναμμένος υπουργός πολέμου χεράκι-χεράκι με τα παλικάρια της ναζιστικής ορδής προκαλεί τους γείτονες υιοθετώντας την ατζέντα των ακροδεξιών φίλων του. Ακόμη λοιπόν δεν καταλαβαίνουμε πού οδηγούν αυτές οι εθνικιστικές υστερίες; Τόση ανεξάντλητη βλακεία, ανωριμότητα, κατώτερα ένστικτα (όλα για το κέρδος και την εξουσία) κατατρύχουν τους ανθρώπους, που μπροστά τους τα ζώα συχνά δείχνουν πιο σοφά και λιγότερο επικίνδυνα.

Αν δεν απαντηθεί αυτό το μεγάλο μυστήριο, τι τελικά είναι ο άνθρωπος και τι η συνείδηση:  είναι ζώο, ρομπότ, «ζόμπι» χωρίς καθόλου συνείδηση, πώς σκέφτεται, ποια είναι τα βασικά κίνητρά του; Αλλά επίσης, ποιο είναι το νόημα της ζωής τελικά και του σύμπαντος; Αν δεν λυθούν αυτά τα αρχέγονα φιλοσοφικά (και κατ’ επέκταση πολιτισμικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά) ζητήματα, το μέλλον της ανθρωπότητας δεν τολμώ να το προβλέψω (όπως λέει και ο Χόκινγκ, μπορούμε να καταστρέψουμε τον πλανήτη, αλλά δεν μπορούμε να δραπετέψουμε από αυτόν, ενώ φαίνεται πιο εύκολο αυτό  – λόγω των ανθρώπινων ορμών αυτοκαταστροφής – από το να καταργήσουμε την ανισότητα και την υποκρισία-εξουσιομανία)…

πηγή:

 

https://iamarevi.wordpress.com/2016/12/10/%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%B3%CE%BA%CF%81%CE%AF%CE%BB%CE%BF-%CF%89%CF%82-%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%B9%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%AD%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B1%CF%80%CF%8C/

Advertisements
Posted in: Uncategorized