Ένα σύντομο ιστορικό σημείωμα με αφορμή τα 74 χρόνια από την αναχώρηση του πρώτου συρμού Θεσσαλονίκη – Άουσβιτς

Posted on 3 Μαρτίου 2017

0


Ένα σύντομο ιστορικό σημείωμα με αφορμή τα 74 χρόνια από την αναχώρηση του πρώτου συρμού Θεσσαλονίκη – Άουσβιτς

 

Το πρώτο τρένο που μετέφερε στον θάνατο χιλιάδες Εβραίους από τη Θεσσαλονίκη

Είμαι ένα παιδί του Χιρς
Μεγάλωσα δίπλα στις γραμμές του τρένου
Με τρένο μεταφέρθηκαν στο Άουσβιτς οι δικοί μου.

Οι πρόγονοι μου είχαν έρθει από μακρυά.
Κυνηγημένοι.
Ήρθαν και γέμισαν την αδειανή Θεσσαλονίκη, με γλώσσες, τραγούδια και αργαλειούς.

Είμαι ένα παιδί του Χιρς,
Το όνομα μου δεν το σημείωσε κανείς.
Την ιστορία των προγόνων μου θα σας αφηγηθώ
Κι έτσι θα με θυμόσαστε κι εμένα

Ευάγγελος Χεκίμογλου

Για 5η συνεχόμενη χρονιά θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 19 Μαρτίου 2017, η πορεία μνήμης “Θεσσαλονίκη – Άουσβιτς, Ποτέ Ξανά –74 χρόνια από την αναχώρηση του πρώτου συρμού για το στρατόπεδο Άουσβιτς-Μπιρκενάου για τους Θεσσαλονικείς Εβραίους, θύματα του Ολοκαυτώματος”.  Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης – εξόντωσης χάθηκαν πάνω από 50.000 Θεσσαλονικείς Εβραίοι.

Στις 15 Μαρτίου 1943 ξεκίνησε το πρώτο τρένο, για να μεταφέρει στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στο Άουσβιτς και στο Μπιρκενάου της Πολωνίας 50.000 Εβραίους από τη Θεσσαλονίκη. Στο πρώτο δρομολόγιο μπήκαν 2.800 άτομα της συνοικίας Βαρόνου Χιρς, που ήταν δίπλα στον σταθμό. Άντρες, γυναίκες και παιδιά, νέοι και μεγαλύτεροι σε ηλικία, στοιβάχτηκαν σε ανοιχτά βαγόνια, που μέχρι τότε μετέφεραν ζώα και εμπορεύματα. Χωρίς καν τα στοιχειώδη, οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης μεταφέρθηκαν προς εξόντωση στα κρεματόρια. Από τις δεκάδες χιλιάδες άτομα που επιβιβάστηκαν στα τρένα, επέστρεψαν μόνο 1950. Η Εβραϊκή Κοινότητα της Θεσσαλονίκης ήταν μια από της μεγαλύτερες στην Ευρώπη και η μεγαλύτερη Σεφαραδιτών Εβραίων με μακράν ιστορία στη πόλη.

Η συστηματική δίωξη άρχισε το δεύτερο καλοκαίρι της κατοχής της Θεσσαλονίκης από τους ναζί και τους Έλληνες εθνικοσοσιαλιστές συνεργάτες τους. Στις 11 Ιουλίου 1942, όλοι οι άρρενες Εβραίοι της Θεσσαλονίκης διατάχθηκαν να συγκεντρωθούν στην πλατεία Ελευθερίας όπου τους ανάγκασαν κάτω από τον καυτό ήλιο του καλοκαιριού σε εξευτελιστικές ασκήσεις μέχρι εξάντλησης. Πολλοί δεν τις άντεξαν και κατέρρευσαν.

Αμέσως μετά 7.000 Εβραίοι στάλθηκαν σε καταναγκαστικά έργα σε διάφορες περιοχές της χώρας κατασκευάζοντας σιδηροδρομικές γραμμές, δρόμους και οχυρώσεις  κάτω από άθλιες συνθήκες, πολλοί ήταν αυτοί που πέθαναν από ασθένειες και κακομεταχείριση. Το Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου ξεκίνησε από τους ναζί, σε συνεργασία με το Δήμο Θεσσαλονίκης, η καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου Θεσσαλονίκης ένα από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης και του κόσμου. Η καταστροφή αυτή στάθηκε ένα ισχυρότατο πλήγμα για την κοινότητα των Ελλήνων Εβραίων της πόλης. Αφού το κατέστρεψαν εντελώς, χρησιμοποίησαν τις ταφόπλακες ως οικοδομικά υλικά, με αποτέλεσμα σήμερα να μη σώζεται σχεδόν τίποτα από το νεκροταφείο αυτό του 15ου αιώνα εκτός από μερικές ταφόπλακες που το έμπειρο μάτι μπορεί σήμερα να αναγνωρίσει στο προαύλιο του Αγίου Δημητρίου, στο χώρο γύρω από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και σε διάφορες αυλές σπιτιών, κεντρικών δρόμων της Θεσσαλονίκης.

Το Φεβρουάριο του 1943, ο βοηθός του Άντολφ Άιχμαν, διοικητή των SS, o Ντήτερ Βισλιτσένι, κατέφθασε στην πόλη, μαζί με τον Αλόις Μπρούνερ, για να προετοιμάσουν την «τελική λύση» για τους  Εβραίους της πόλης. Αρχικά ο Εβραϊκός πλυθησμός υποχρεώθηκε να φορά το διακριτικό κίτρινο αστέρι. Επόμενο βήμα ήταν η απογραφή του Εβραϊκού πληθυσμού, των κατοικιών και καταστημάτων. Η απογραφή αυτή δεν θα είχε τα ίδια αποτελέσματα αν ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού δεν συνεργαζόταν με τους ναζί και τους Έλληνες φασίστες.  Επόμενο βήμα ήταν η απαγόρευση στους Εβραίους να πουλήσουν ή να μεταβιβάσουν με οποιοδήποτε τρόπο  κινητή ή ακίνητη περιουσία και η κατάσχεση τηλεφωνικών συσκευών. Το πλιάτσικο ακόμα και από τους γείτονες πολλών Εβραίων έδινε και έπαιρνε σε ολόκληρη τη πόλη.

Τον Μάρτιο του 1943 περίπου 6.000 οικογένειες υποχρεώθηκαν να μετοικήσουν στα γκέττο που είχαν ορίσει οι ναζί, κυρίως στις γειτονιές του Βαρώνου Χιρς και των Εξοχών, με την απαγόρευση να κουβαλήσουν οτιδήποτε άλλο εκτός από ελάχιστα ατομικά είδη. Οι εκπρόσωποι της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης κήρυτταν ψυχραιμία και πειθαρχία αναδεικνύοντας εαυτούς σε τραγικά πρόσωπα, όπως ο Αρχιραββίνος της Κοινότητας, Ζβι Κόρετς, που αναγκάστηκε να παραδώσει στους Γερμανούς κατάλογο με τα ονόματα όλων των μελών της κοινότητας. Το Σάββατο, 14 Μαρτίου 1943, όσοι Εβραίοι βρίσκονταν στο γκέττο του Βαρώνου Χίρς, δίπλα στο σιδηροδρομικό σταθμό, συνελήφθησαν και την επόμενη μέρα εκτοπίστηκαν με τραίνα στην Πολωνία, στοιβαγμένοι σε υπερπλήρη βαγόνια, με 70 – 75 άτομα το καθένα, χωρίς χώρο για να καθίσουν, με ένα βαρέλι νερό για την διαδρομή και ένα για τις φυσικές τους ανάγκες, για ένα ταξίδι που μπορούσε να διαρκέσει και μια εβδομάδα. Μέχρι τις 2 Αυγούστου 1943, σε συνολικά 19 σιδηροδρομικές αποστολές, περίπου 56.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στάλθηκαν στο στρατόπεδο Άουσβιτς – Μπίρκεναου, το μεγαλύτερο εργοστάσιο εξόντωσης στη ναζιστική Ευρώπη.

Πριν τις επιχειρήσεις της Θεσσαλονίκης, είχαν ήδη ξεκινήσει οι εκτοπισμοί των κοινοτήτων της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης που ανήκαν στη βουλγαρική ζώνη κατοχής. Στις 4 Μαρτίου 1943, οι Έλληνες Εβραίοι των Σερρών, της Δράμας, της Καβάλας, της Κομοτηνής, της Αλεξανδρούπολης και του Διδυμοτείχου (οι δύο τελευταίες κοινότητες ήταν στη γερμανοκρατούμενη μεθοριακή ζώνη) συγκεντρώθηκαν μετά από συντονισμένη βουλγαρική επιχείρηση και στάλθηκαν στο λιμάνι του Λομ, στο Δούναβη, όπου και παραδόθηκαν στους Γερμανούς, οι οποίοι τους μετέφεραν στο στρατόπεδο θανάτου της Τρεμπλίνκα. Από τους 4.200 Εβραίους της περιοχής μόλις 200 επέζησαν, ενώ οι περιουσίες τους λεηλατήθηκαν. Ήταν οι συντριπτικότερες αναλογικά απώλειες του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα.

Υπήρξαν όμως και αυτοί/ες που σώθηκαν χάρη στην κινητοποίηση/συμμετοχή στο κομμουνιστικό κίνημα της εποχής. Σε πολλές πόλεις της Ελλάδας Εβραίοι

Η εφημερίδα του ΕΑΜ Βόλου «Λαοκράτης» (3 Οκτωβρίου 1943) με την έκκληση για ενεργό υποστήριξη των διωκόμενων Εβραίων (Αρχείο Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας).

Η εφημερίδα του ΕΑΜ Βόλου «Λαοκράτης» (3 Οκτωβρίου 1943) με την έκκληση για ενεργό υποστήριξη των διωκόμενων Εβραίων (Αρχείο Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας).

αναμίχθηκαν με το αντιφασιστικό κίνημα της εποχής. Πολλοί/ες από αυτούς συμμετείχαν στις παράνομες οργανώσεις του ΚΚΕ και πριν το πόλεμο. Σε περιοχές όπως τη Λάρισα, τα Ιωάννινα, τη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα εκατοντάδες Εβραίοι πλαισίωσαν τις γραμμές της αντιφασιστικής αντίστασης και του τότε κομμουνιστικού κινήματος, του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ. Αυτό στάθηκε σωτήριο αφού γλύτωσαν τις εκτοπίσεις από τους ναζί.

Πορεία Μνήμης για τα 74 χρόνια από την αναχώρηση του πρώτου συρμού από τη Θεσσαλονίκη για το Άουσβιτς – Μπίκερναου

Κάθε χρόνο τα τελευταία 5 χρόνια φορείς της πόλης διοργανώνουν πορεία μνήμης για τα θύματα του Ολοκαυτώματος, όπως ο Δήμος Θεσσαλονίκης, η Ισραηλιτική Κοινότητα, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, καθώς φέτος έρχονται να προστεθούν και το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, το Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό και τέλος το Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης.  Η πορεία ξεκινάει στις 11:00 το πρωί από την Πλατεία Ελευθερίας με τελικό προορισμό τον Παλιό Σιδηροδρομικό Σταθμό.  

poreia2017

Φέτος η πορεία θα πραγματοποιηθεί μέσα σε μια ζοφερή κατάσταση για ολόκληρη την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και το κόσμο. Φασιστικά κινήματα αναδύονται μέσα σε μια νέα εποχή κρίσης του πολιτισμού του Κεφαλαίου. Οι αντισημιτικές βεβηλώσεις νεκροταφείων και μνημείων πχ στις ΗΠΑ, η καταστολή της μνήμης πχ στη Βουδαπέστη αλλά και τα εκατοντάδες περιστατικά που βλέπουν το φως της δημοσιότητας κάθε χρόνο βάζει όλο και περισσότερο το καθήκον για κάθε κομμουνιστή/τρια να συμμετέχει ενεργά στην διάσωση της μνήμης.

πηγή:

https://theshadesmag.wordpress.com/2017/03/02/thessalonikiauswitsch0217/

Advertisements
Posted in: Uncategorized