Το σκότος του κόστους κίνησης

Posted on 21 Ἀπρίλιος 2012

0


Το σκότος του κόστους κίνησης 


21/04/2012 | » 

Εξαφανίζονται οι επιθυμίες και δημιουργούνται /προβάλλονται οι ανάγκες· η σύγχρονη ακραία νεοφιλελεύθερη κουλτούρα της επιβίωσης απαιτεί καταναλωτές- εργάτες έμπλεους αναγκών, ώστε να τις ικανοποιεί συνεχώς, ταχύρυθμα και χωρίς να αφήνει ακόμη και τις παραμικρές υπόνοιες για άλλα ενδεχόμενα, γιατί τότε το σύστημα δεν θα δύνατο να προβάλλεται ως ισχυρό και ακέραιο. Τα μηνύματα της εποχής μολονότι είναι και παρουσιάζονται πολυάριθμα και ποικίλα, εν τούτοις κατέχουν ένα συγκεκριμένο και ουσιώδες περιεχόμενο: την σταδιακή απομάκρυνση του ατόμου από τις αληθινές ανάγκες και τις επιθυμίες, μέσω της ταυτόχρονης ταύτισής του με αντίστοιχες ανάγκες, οίες εξυπηρετούν τη διατήρηση της αύξουσας παραγωγικότητας, η οποία μεταφράζεται σε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων και του εύρους της μαζικής κουλτούρας εγγυάται μια εικονική πραγματικότητα μακριά από τις ειλικρινείς ιδιαιτερότητες του ατόμου και πλησιέστερα σε μία ομοιομορφία των υποκειμένων και των στάσεων ζωής. Πλέον σε κάθε γωνιά της γης ο άνθρωπος έχει μάθει να εκτιμάει τον εαυτό του προσδοκώντας στο ιδεώδες του «παραγωγιστικού εγώ» (moi productiviste) κατά τον Ζ. Μποντριγιάρ, καθώς αναγνωρίζει αντικειμενικά τον εαυτό του μέσα από τους αντικειμενικούς κόσμους που αναδύονται από την παραγωγή, την εργασία και την αξία.

Η λειτουργική σημασία του σύγχρονου τρόπου ζωής έχει καταστεί ως το ευαγγέλιο της ύπαρξης, εφόσον τυχόν παρεκτροπές από αυτό το μοντέλο προϋποθέτουν τη ρήξη με το κατεστημένο σύστημα- ένα ενδεχόμενο το οποίο ταυτίζεται με την οπισθοδρόμηση και την καταστροφή των όσων έχουν επιτευχθεί σε κοινωνικοπολιτισμικό και εμπορικοοικονομικό επίπεδο. Πρωτύτερα (μέχρι το πρώτο μισό του 20ου αιώνα), οι άνθρωποι είχαν ιδεώδη και διανοητικές συνήθειες, υποδείγματα που αναφέρονταν στην εργασία και τη μάθηση, δίκτυα αλληλεγγύης και διακυβερνητικούς κανόνες, γνωρίσματα δηλαδή που εμπόδιζαν την ανάπτυξη μιας διευρυμένης οικονομικής κοινωνίας. Στην προσπάθειά της να υπερβεί αυτά τα εμπόδια στην ανάπτυξη, η παραδοσιακή κοινωνική δομή έπρεπε να γίνει κομμάτια και τα κομμάτια έπρεπε να επανασυνδεθούν με βάση τα μακροοικονομικά μοντέλα των οικονομικών εγχειριδίων.

Το προϊόν της σύγχρονης βιομηχανικής κουλτούρας, το οποίο άλλωστε είχε εκτεθεί με προφητικό τρόπο από τους εκπροσώπους της σχολής της Φραγκφούρτης κάποιες δεκαετίες πρωτύτερα, επιβραβεύεται μέσα από τους παραγωγικούς βαθμούς που έχει συντελέσει. Το μεγαλειώδες ποσοστό ανασφάλιστων στις Η.Π.Α. (περίπου 30%), το ωρομίσθιο των εργατών/τριών στην Κίνα, η οποία σημειώνει από τις αρχές του 21ου αιώνα θεαματική αύξηση στους ρυθμούς ανάπτυξής της, η αντεργατική πολιτική που υιοθετείται από τα κράτη μέλη της Ε.Ε. μέσω της ”μίνι συνθήκης” που ήρθε να αναπληρώσει το κενό και την αποτυχία της ψήφισης του ευρωπαϊκού συντάγματος όπως επίσης και το γενικότερο λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται στις κυβερνητικές και άτυπες συμφωνίες, όλα αυτά είναι μόλις κάποια από τα παραδείγματα που υπογραμμίζουν την αντίφαση μεταξύ κοινωνικής-βιώσιμης πραγματικότητας και οικονομικής (αειφόρου) ανάπτυξης.

Μια σύγχρονη ματιά της πόλης θα μπορούσε να εντοπιστεί ξεκινώντας από ένα σημείο κρίσης, σε βαθμό κριτικής, απέναντι στην κίνηση των υποκειμένων. Ο τρόπος του βαδίσματος, της στάσης, της εκκίνησης και της αναμονής μπορεί να μεταφράσει ποικίλες ιδιαιτερότητες του ιστορικού ατόμου. Από τη στιγμή που ένα άτομο, πλην των υπολοίπων, χαρακτηρίζεται και από τη γεωγραφική του θέση μέσα στις κοινωνικές δομές της καθημερινότητας, τίθεται αναπόφευκτα εύλογος τόσο ο προβληματισμός όσο και η σημασία της κίνησης μέσα στην πολεοδομία της κοινωνικής πραγματικότητας.

Ως ένα πρώτο παράδειγμα μπορούμε να αναφέρουμε τους ρυθμούς και την ταχύτητα των κινήσεων που παρατηρούνται στα ιστορικά άτομα· το άγχος, η ανασφάλεια (της επισφαλούς επιβίωσης) και η άμεση αναζήτηση κέρδους υποχρεώνουν τα υποκείμενα σε γρήγορους ρυθμούς πνευματικής και σωματικής κίνησης. Στις στάσεις των μέσων μαζικής μεταφοράς (μ.μ.μ) όταν δεν υπάρχει συνωστισμός κυριαρχεί η σιωπή ενώ τις άλλες φορές το άγχος είναι πρόδηλο. Ο τρόπος κίνησης και τα κυκλοφοριακά δεδομένα αντικατοπτρίζονται καθαρά στην αστική χωροταξική αντιμετώπιση των δρόμων και των οικοδομικών τετραγώνων. Ο Δαίδαλος κατάφερε να φτιάξει λαβύρινθο…το κατά πόσο επιτρέπεται η ράθυμη κινητικότητα μέσα στις σύγχρονες οικοδομικές-πολεοδομικές συνιστώσες είναι ένα άλλο θέμα, καθώς άπτεται του περιθωρίου και της διαφορετικότητας εν γένει, όπου υπάρχουν σοκάκια, πάροδοι, πεζόδρομοι και πλατύτερα πεζοδρόμια. Οι αλάνες κάποτε συσπείρωναν την ελεύθερη κίνηση και τη δραστηριότητα, προτού μετατραπούν σε χώρους στάθμευσης ή ανυψωθούν σε ταράτσες κτιρίων. Στις περισσότερες των περιπτώσεων όσον αφορά τις αστικές μεγαλουπόλεις, τα προάστια είναι τα μοναδικά γεωγραφικά σημεία όπου εντοπίζονται πάροδοι, σοκάκια και αλάνες· τα προάστια όμως είθισται να χαρακτηρίζονται ως εστίες αναταραχών και εγκληματικότητας με αποτέλεσμα οι κάτοικοί τους να αντιμετωπίζονται ως πολίτες β’ διαλογής και επομένως να οδηγούνται στη απροκάλυπτη γκετοποίηση.

Χαρακτηριστικά, ως σημείο αναφοράς δύναται να τεθεί η δυσαναλογία μεταφορικών μέσων και ατόμων. Η εν λόγω δυσανάλογη σχέση μέσων ιδιωτικής χρήσης και ατόμων μεταφράζεται στο σύγχρονο δυτικότροπο κόσμο ως μία ακόμη απαραίτητη κοινωνική επιταγή, οία συμπληρώνει την ατομική ταυτότητα του υποκειμένου στην παρούσα εποχή· το ότι μία τετραμελής οικογένεια κατέχει και χρησιμοποιεί τουλάχιστον δύο μέσα μεταφοράς (αμάξι ή μηχανή), ενώ κάλλιστα μπορεί να εξισορροπήσει τις μεταφορικές της ανάγκες με ένα από αυτά σε συνδυασμό με τα δημόσια μέσα μεταφοράς συνεπάγεται ό,τι ο αυτοματισμός της κυκλοφοριακής επικοινωνίας τείνει να προσαρμόσει στις επιταγές του την ανθρώπινη ιδιοσυγκρασία σχετικά με την κινητικότητα του ιστορικού ατόμου μέσα στις σύγχρονες πόλεις.

Ο μηχανοκίνητος κόσμος και δη η αυτοκινητοβιομηχανία γοητεύεται από τους επικίνδυνους δρόμους και εξελίσσεται ανανεώνοντας τα μοντέλα της με μια επίφαση ασφάλειας. Η εμπορευματοποίηση της τεχνολογικής και ηλεκτρονικής εξέλιξης έχει φτάσει μέχρι και στο σημείο να δημιουργήσει κινητές μίνι οικίες, όπως μοντέλα αμαξιών με περιστρεφόμενα θερμαινόμενα καθίσματα και εντοιχισμένες οθόνες, μπαρ και ψυγεία ακόμα και τηλέφωνα.

Ο άνθρωπος χαρακτηρίζεται από υλικά αντικείμενα και από αντίστοιχες υλικότροπες παράγωγες ανάγκες που αγγίζουν τα πεδία της επικοινωνίας (βλ. κινητό τηλέφωνο, αμάξι) και της παραγωγικής κυκλοφορίας ως αναπόσπαστα τμήματα της ατομικότητάς του. Αφ’ης στιγμής αποτελεί σοβαρό περιβαλλοντικό και κοινωνικό ζήτημα η προσφυγή σε μια αναθεωρημένη συζήτηση και έρευνα σχετικά με τις οδοποιητικές μεθόδους, τις χωροταξικές τακτικές και τις πολεοδομικές προτιμήσεις.

Ορίζοντας το πεδίο συζήτησης πέραν των αστικών μεγαλουπόλεων και εδράζοντάς το κυρίως γύρω από τα αστικά αποτυπώματα του σύγχρονου πολιτισμού στην επαρχία, τα συμπεράσματα που διαφαίνονται είναι αρκετά. Για παράδειγμα, ένα πρώτο είναι ό,τι ενώ η επαρχία βρίσκεται υπό ισχυρότερους (υποτίθεται) δεσμούς με το φυσικό περιβάλλον, εν τούτοις οι φυσιογνωμίες των περισσότερων επαρχιακών άστεων πλησιάζουν ως καρκινώματα στα μεγαλοαστικά πρότυπα/ μοντέλα.

Το κεφάλαιο αναζητώντας περισσότερους τρόπους διακίνησης και μεταφοράς των προϊόντων προάγει ρυπογόνες συμπεριφορές και ως εκ τούτου την έκλυση ουσιών σε βάρος μιας ασθενούς κοινωνικής και περιβαλλοντικής πραγματικότητας. Η αυτοκινητιστική βιομηχανία δεν υφίσταται ύφεση εξαιτίας της μεγιστοποίησης της φτώχειας, της αύξουσας διαφοράς πλουσίων-φτωχών και της περιβαλλοντικής καταστροφής· ως επιτυχές και αποτελεσματικό παρακλάδι του καπιταλιστικού μοντέλου επικοινωνίας και ελεύθερης κίνησης ανθρώπων και επιχειρηματικών συμφερόντων, ο βιομηχανικός κλάδος των οχημάτων προσφέρει σε μειωμένες τιμές τα μέσα μεταφοράς, καταλυτικά και με μειωμένους ρύπους και φιλικά προς το περιβάλλον συστήματα, και όλα αυτά με την αγαστή συμπαράσταση των τραπεζικών κολοσσών- δια μέσω της αύξησης των δανειοληπτών. Είναι και αυτό ένα επώδυνο τίμημα για την εναργέστερη λειτουργία του κοινωνικού φιλελευθεριακού μοντέλου κυκλοφορίας, στο οποίο εκτίθενται πληρώνοντάς το καθημερινώς οι πολίτες αυτού του κόσμου.

Είναι γεγονός πως η άνεση της κίνησης πολλές φορές αξιολογείται ως πολυτιμότερη και από την εγγύηση της στέγης. Η φούσκα των στεγαστικών δανείων στις Η.Π.Α. και η επιρροή του γεγονότος στις υπόλοιπες αγορές (με λιγότερο κόστος για το Πεκίνο) ωφέλησαν τις επιχειρήσεις του βιομηχανικού και πολιτικού κόσμου. Η αύξηση των επιτοκίων και η άσκηση αυστηρότερου ελέγχου στους δανειολήπτες (περίοδος χάριτος) με τη συνδρομή των ασφαληστρικών επιδρομών και των γενικότερων ανατιμήσεων σύμφωνα με τα παραπάνω έλυσε τα χέρια σε πολλές από τις επιχειρήσεις. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες οι εργάτες της General Motors απείργησαν, τα συνδικάτα στη Γαλλία (της βιομηχανίας κίνησης) αναισθητοποίησαν τα εμπορικά κύτταρα για μια εβδομάδα περίπου, όπως επίσης και στην Ιταλία με τραγελαφικά όμως αποτελέσματα τα οποία έγδυσαν στην κυριολεξία τον αριστερό ηγετικό συνδικαλισμό. Η επιχειρηματική ασυδοσία γαργάλησε τις αξιοπρέπειες…

Ο Πολ Βιριλιό είχε πρώτος αναφέρει την όσμωση της ταχύτητας με την εξουσία (δρομολόγια) πάνω σε έναν πεπερασμένο χώρο, κάτι στο οποίο συμφωνεί η συντριπτική πλειοψηφία των συγκοινωνιολόγων. Αφού ο χώρος είναι πεπερασμένος, αν γίνονταν σεβαστές οι ποιότητές του, ανάλογα πεπερασμένος θα ήταν και ο αριθμός των αυτοκινήτων που θα εξυπηρετούσε, επισημαίνει ο αν. καθηγητής συγκοινωνιολόγος-πολεοδόμος Θ. Βλαστός. Στον παρόντα χρόνο όμως οι ποιότητες αυτές θα πρέπει πρώτα να αναδειχθούν και κατόπιν να γίνουν σεβαστές. Γεγονός αρκετά δύσκολο καθώς ο περιβάλλοντας χώρος έχει δεχθεί ισχυρά και ανεπανόρθωτα χτυπήματα και ενώ έχουν θεσμοθετηθεί όρια εκπομπών μόνο για τους «τοπικούς» ρυπαντές, δεν έχει οριοθετηθεί ο «παγκόσμιος ρυπαντής» Co2 (διοξείδιο του άνθρακα), που ευθύνεται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Δεν χρειάζεται και πολλή φαντασία σε οποιονδήποτε για να καταλάβει πως φαίνεται μία επαρχιακή πόλη ότι μαραζώνει ακόμα και μπροστά από τα φτιασίδια που της επενδύουν, όπως οι τσιμεντένιες πλατείες, τα δέντρα των τετραγωνικών εκατοστών στα πεζοδρόμια, η άκυρη, σχεδόν ακαλαίσθητη παρουσία φοινίκων στα πάρκα, η πλάτυνση των δρόμων και ο παράλληλος οικοδομικός οργασμός.

Πρόσφατα η κυβέρνηση δια μέσω των συμβούλων του υπουργείου μεταφοράς εξέδωσε ανακοίνωση κατά την οποία μέσα από το σχετικό πόρισμα γίνεται λόγος για οικονομική ζημία αρκετών εκατομμυρίων ευρώ εξαιτίας των ατυχημάτων-δυστυχημάτων στα οποία εμπλέκονται δημόσια οχήματα (λεωφορεία, τρένα, αεροπλάνα) και φορτηγά. Η ευαισθητοποίηση για επιπλέον ασφάλεια στις μεταφορές και τις συγκοινωνίες εγείρεται από το γεγονός όχι του ανθρωπισμού (η ανθρώπινη ζωή περνάει στα ψιλά γράμματα) μα από την εμπορική και οικονομική ζημία· για την αναπλήρωση του χαμένου κέρδους ο πολίτης (αυτός ο συνήθης ύποπτος) βρίσκεται μέσα σε όλα τα υπόλοιπα να χρωστάει επιπλέον λεφτά στο κράτος και τις επιχειρήσεις.

Με αναφορές από:

*Ζ. Μποντριγιάρ, Ο Καθρέφτης της Παραγωγής,

*Βολφγκ. Ζακς, Η Απάτη της Ανάπτυξης, στο Σημειωματάριο Ιδεών, επιμ.Θαν. Γιαλκέτσης, εφημ. Κ.Ελευθεροτυπία,

*Θ. Βλαστός, Κυκλοφοριακό:Υπάρχει Λύση;, στο Βήμα Ιδεών, εφημ. Το Βήμα, 2/11/2007

*Αλ.Α.Ρουσόπουλος, Ατμοσφαιρική Ρύπανση και Αυτοκίνητο, στο Βήμα Ιδεών, εφημ. Το Βήμα, 2/11/2007


Posted in: Uncategorized